تبارشناسی گفتمان مدرن فقر در ایران
نویسندگان
1 دکتری جامعه شناسی توسعه دانشگاه تهران
2 عضو هیئت علمی گروه مطالعات توسعه دانشگاه تهران.
doi
10.22059/jsr.2019.73929چکیده
مطالعه گفتمان تاریخی فقر در ایران نشان میدهد فضای کنونی مطالعات فقر به سبب درهمتنیدگی با گفتمان اقتصاد سیاسی، از سایر ساحتها بخصوص ساحت اخلاقی و فرهنگی آن غافل شده است. این مقاله در پی فهم آن است که فقر چگونه در تاریخ ایران به مسئله اجتماعی تبدیل شده است. رویکرد نظری، پساساختارگرایانه با اتکای بر روش تبارشناسی است. یافتهها نشان میدهد صورتبندی نوین فقر در بستر مجموعهای از رخدادهای تاریخی همانند تولد زبان نوین اقتصاد سیاسی، فراوانی فاجعهها و مخاطرات طبیعی، مدیریت و دانش برساخت و کنترل فقرا توسط حاکمیت شکل گرفته است. در تاریخ جدید و به طور دقیقتر از اواسط حکومت قاجار، صورتهای زبانی تازهای در زمینه میل به تولید ثروت و امحای فقر در جامعه نشر مییابند که در اوایل حکومت پهلوی، با بروز رخدادهای دیگر، در گفتمانِ اقتصاد سیاسی جدید متجلی میشوند. حقیقتمندی رژیم اقتصادی جدید گزارهها و نشانگانی همانند ظهور انسان اقتصادی، فایدهگرایی، نفی هرگونه کنشهای سنتی ناسودمند، انباشت ثروت، فقرزدایی، امحای فقرا و ... دارد. همزمان با تولد این زبان جدیدِ از یک سو و افزایش قحطی و افزایش تعداد فقرا در جامعه از سوی دیگر بنا به تشخیص حاکمیت هرگونه نشانگانی که منبع ناسودمندی و بینظمی در جامعه باشد، سرکوب و کنترل میشود. این جاست که پروبلماتیک جدید در ارتباط با فقر ایجاد، قانون «جمعآوری فقرا» تصویب میشود و مصادیق گوناگون فقرا که گفتمان پیشین، اساساً قائم به حضور آنها بوده، از جامعه منفک و درون مراکز اقامت اجباری همانند دارالفقراها محبوس و به سوژههای امنیتی، اقتصادی و بهداشتی تبدیل میشوند.
