قالب های معرفتی اعتیاد و ابژه سازی معتاد در ایران پس از انقلاب 1357
نویسندگان
1 عضو هیئت علمی گروه جامعه شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی
2 استاد حق التدریس
3 دانشیار گروه جامعه شناسی، دانشگاه تهران.
doi
10.22059/jsr.2019.74048چکیده
هدف از این مطالعه واکاوی گفتمانهای مسلط اعتیاد در دهه های پس از انقلاب 1357 است. این تحقیق درصدد است تا از طریق شناخت «حقیقت» اعتیاد در هر یک از این گفتمانها، به شناختی از مسئله اعتیاد دست یابد. به عبارتی درصدد یافتن مکانیزمهای قدرتی است که در هر یک از گفتارهای مسلط اعتیاد به واقعیت آن شکل داده و با الگوسازی در نهادهای جامعهپذیری موجبات تداوم و توسعه آن را فراهم آوردهاند. نوعی روندپژوهی اعتیاد که در راستای پیشگیری و امنیت اجتماعی راهگشاست.دوره تاریخی مورد بررسی چند دهه اخیر پس از انقلاب اسلامی است. این پژوهش با روش تحلیل گفتمان با تکنیک اسناد و مدارک انجام شده و جهت تکمیل دادهها از مطالعه میدانی با تکنیک مصاحبه های عمیق بهره گرفته است. الگوی بررسی تاریخی پژوهش حاضر، کتاب «نظم گفتار» فوکو بوده است. نتایج تحقیق نشان می دهد که در این بازه زمانی چهار قالب معرفتی قابل طرح است. گفتار انقلابی (1358-1364) که در آن رویکردی استعماری و مبتنی بر توطئه نسبت به اعتیاد وجود دارد. مرجع استناد آن، انقلاب اسلامی است. گفتار اجتماعی (1364-1374) که در آن اعتیاد به مثابه فقدان دانش و ایمان است. مرجع استنادآن، نقد بر رویکردهای مبارزاتی و گفتارهای حقوقی دوره قبلی از طریق گفتارهای فرهنگی، اجتماعی و روانشناختی است. گفتار اقتصادی (1374-1381) که در آن گفتارهای حقوقی در همدستی با گفتارهای فرهنگی- اجتماعی زمینه ورود بخش خصوصی و بیمارانگاری معتاد را فراهم میآورند. گفتار بازار (1381- 1394) که در آن اعتیاد به مثابه بیماری و بازار مطرح است، خصوصیسازی در عرصه اعتیاد توسعه مییابد و پزشکی آزاد در امر درمان شکل میگیرد.