برنامهریزی راهبردی ارتقای بهرهوری در زیربخش باغبانی ایران: رویکردی پایدار به مدیریت ناترازی انرژی
نویسندگان
1 استادیار پژوهشی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران.
2 استادیار پژوهشی، بخش تحقیقات اقتصادی اجتماعی و ترویجی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی مازندران، سازمان تحقیقات، آموزش. ساری. ایران.
3 استادیار پژوهشی، بخش تحقیقات اقتصادی، اجتماعی و ترویجی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی مازندران، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، ساری، ایران.
4 استادیار پژوهشی دفتر امور اقتصادی سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران.
doi
10.30490/aead.2026.367548.1702چکیده
در پژوهش حاضر، یک چارچوب راهبردی جامع برای ارتقای بهرهوری انرژی و تضمین رشد بلندمدت بهرهوری کل عوامل تولید در زیربخش باغبانی ایران ارائه شد، که همواره با چالشهای اقتصادی و ساختاری ناشی از ناترازی فراگیر انرژی و همچنین، ناکارآمدی تخصیصی آن مواجه بوده است. افزون بر این، در تحقیق کاربردی- راهبردی حاضر، از روششناسی مدیریت راهبردی سهمرحلهای با رویکرد آمیخته (کیفی- کمی) استفاده شد. اعضای نمونه شامل 21 نفر از خبرگان کلیدی بودند که با استفاده از نمونهگیری هدفمند، انتخاب شدند؛ و فرآیند جمعآوری اطلاعات از آنها به کمک فن دلفی صورت گرفت. یافتههای ماتریس سوات (SWOT) موقعیت راهبردی زیربخش باغبانی را در ربع تهاجمی نشان داد، که بیانگر ظرفیت قوی برای بهرهبرداری از فرصتها با استفاده از نقاط قوت است. نتایج ماتریس برنامهریزی راهبردی کمی (QSPM)، بهطور قاطع، نشان داد که ریشه مشکل بهرهوری کل عوامل تولید در زیربخش باغبانی سیاستی، ساختاری و رفتاری است، زیرا برای اصلاح ناکارآمدی تخصیصی ، بالاترین اولویت به راهبرد حمایتهای دولتی و مشوقهای هدفمند با امتیاز جذابیت کل معادل 7/020 اختصاص یافت. راهبردهای رتبه های دوم و سوم (یعنی، مدیریت بهینه انرژی در میکرواقلیمها با امتیاز جذابیت کل 6/724 و آموزش و ارتقای آگاهی کشاورزان با امتیاز جذابیت کل 6/620 نیز به عنوان اقدامهای مکمل در راستای ارتقای کارآیی فنی و توسعه سرمایه انسانی حیاتی تشخیص داده شدند. این یافتهها نشان داد که گذار پایدار زیربخش باغبانی مستلزم اجرای همگام یک برنامه سهجانبه شامل اصلاحات سیاستی، توسعه سرمایه انسانی و سرمایهگذاری فنی به منظور رفع ناترازی انرژی است. از اینرو، توصیههای سیاستی کلیدی بر اعطای تسهیلات برای نصب سامانههای خورشیدی و ارائه یارانه انرژی مشروط به اجرای طرحهای مدیریت مصرف تأکید دارند.