فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: دیابت ملیتوس یک اختلال متابولیک مزمن است که با هیپرگلیسمی ناشی از کاهش ترشح انسولین یا اختلال در عملکرد آن مشخص می‌شود. هیپرگلیسمی پایدار موجب استرس اکسیداتیو و آسیب ساختاری در بافت پانکراس می‌گردد؛ این آسیب به‌ویژه در سلول‌های بتای جزایر لانگرهانس مشهود است. گیاه Citrullus colocynthis (هندوانه ابوجهل) در مطالعات پیشین دارای خواص ضد دیابتی گزارش شده است. بنابراین، هدف این پژوهش ارزیابی اثرات درمانی نانوذرات هندوانه ابوجهل (CCNPs) بر بافت‌شناسی پانکراس، سطح انسولین، شاخص‌های استرس اکسیداتیو و سطح گلوکز خون در رت‌های دیابتی القاشده با استرپتوزوتوسین (STZ) بود.مواد و روش‌ها: رت‌های نر ویستار به‌صورت تصادفی به چهار گروه تقسیم شدند: کنترل، دیابتی بدون درمان، دیابتی تیمار شده با عصاره هندوانه ابوجهل، و دیابتی تیمار شده با نانوذرات هندوانه ابوجهل. دیابت با یک تزریق داخل صفاقی استرپتوزوتوسین (STZ) القا شد. دوره درمان ۲۸ روز به طول انجامید. سطح گلوکز خون و انسولین سرم با روش‌های بیوشیمیایی استاندارد اندازه‌گیری شد. برای ارزیابی اثر آنتی‌اکسیدانی تیمارها، شاخص‌های استرس اکسیداتیو بررسی شدند. در پایان آزمایش، بافت پانکراس جمع‌آوری و از نظر بافت‌شناسی برای ارزیابی تغییرات ساختاری در جزایر لانگرهانس مورد بررسی قرار گرفت. نتایج: نتایج نشان داد که درمان با CCNPs در مقایسه با گروه دیابتی بدون درمان، کاهش معنی‌داری در سطح گلوکز خون ایجاد کرد. همچنین در مقایسه با گروه‌های دیابتی بدون درمان و تیمار شده با عصاره، رت‌های دریافت‌کننده CCNPs افزایش معنی‌داری در سطح انسولین نشان دادند. شاخص‌های استرس اکسیداتیو در گروه CCNP به‌طور قابل‌توجهی بهبود یافت. بررسی بافت‌شناسی نشان داد که در رت‌های تیمار شده با CCNPs تراکم سلول‌های بتا افزایش یافته، ساختار جزایر پانکراسی به‌طور واضح بازسازی شده و دژنراسیون سلولی کاهش یافته است. در مقابل، گروه دیابتی بدون درمان کاهش شدید اندازه جزایر و آسیب سلول‌های بتا را نشان داد. اثربخشی درمانی فرمولاسیون نانوذره‌ای بیشتر از عصاره خام گیاه بود.نتیجه‌گیری: نتایج این مطالعه نشان داد که نانوذرات هندوانه ابوجهل دارای اثرات محافظتی و ترمیمی بر بافت پانکراس در رت‌های دیابتی هستند. CCNPs کنترل گلیسمی را بهبود بخشیده، ترشح انسولین را افزایش داده و استرس اکسیداتیو را کاهش دادند. بنابراین، استفاده از فرمولاسیون‌های نانوپایه مشتق از گیاهان دارویی می‌تواند رویکردی نوآورانه و امیدبخش در مدیریت دیابت محسوب شود.