فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در مقالۀ حاضر با بهره‌گیری از نظریه‌های انسانیت‌زدایی (و خوانش‌های جدیدتر آن) و دشمن‌پنداری زندانیان، به تحلیل مرگ گروهی از افراد در بازداشتگاه یا زندان پرداخته‌ شده است که تعلق آن‌ها به گروه‌های مختلف نژادی، قومی، اقتصادی، یا محکومیت به طیف خاصی از جرایم یا حتی متهم شدن به آن‌ها میزان خطر مرگ افراد را در چنین محیط‌هایی افزایش می‌دهد. برای پاسخ به این پرسش که کدام گروه از متهمان یا محکومان در ایران نسبت به پدیدة مرگ در زندان به آسیب‌پذیری بیشتری دچار هستند، نگارندگان این مقاله با بهره‌گیری از نظریه‌های پیش‌گفته و نیز استفاده از روش نمونه‌پژوهی به مطالعۀ 30 نمونه از پروند‌ه‌های مرگ در بازداشتگاه‌ها یا زندان‌های ایران در حد فاصل سال‌های 1382 تا 1397 اقدام کرده‌اند. در کنار این موضوع، برای بررسی فرضیة یادشده، به تحلیل نمونه‌هایی تطبیقی از مرگ افراد در زندان پرداخته‌اند تا نشان دهند آیا قربانیان این پدیده دارای ویژگی‌های مشترکی همچون تعلق به گروه‌های خاص نژادی، قومی، اقتصادی یا اجتماعی هستند؟ یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که همة محبوسان به یک نسبت در برابرِ پدیدة مرگ در زندان آسیب‌پذیر نیستند. به‌طور غالب، متهمان یا محکومانی در معرض پدیدة یادشده قرار می‌گیرند که با دسته‌ای از ارزش‌هایِ سختْ غیرقابل اغماضِ نظام‌های کیفری در تعارض اساسی باشند. بررسی داده‌های 30 مورد از پرونده‌های مرگ در زندان‌های ایران نشان می‌دهد که علت بازداشت یا محکومیت در 21 مورد از آن‌ها در خصوص اتهامات امنیتی بوده است. تراکم متهمان یا محکومان امنیتی در آمار پرونده‌های مرگ در زندان می‌تواند تقویت‌کنندة این فرضیه باشد که این دسته از زندانیان در نگاه مقام‌های عدالت کیفری طی فرایند انسانیت‌زدایی به‌مثابۀ دشمن تلقی شده‌اند.