فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: بیماری‌های کبدی یکی از مشکلات عمده سلامت در سراسر جهان هستند و استرس اکسیداتیو در پاتوژنز آسیب‌های کبدی ناشی از مواد شیمیایی نقش دارد. بذرهای Moringa oleifera (مورینگا اولیفرا) دارای فعالیت‌های آنتی‌اکسیدانی و محافظت‌کننده کبدی قوی هستند، اما فراهمی زیستی پایین، کارایی آن‌ها را محدود می‌کند. نانوذرات کیتوزان (CNPs) به‌عنوان سامانه‌های انتقالی چندمنظوره برای ترکیبات زیست‌فعال شناخته می‌شوند که موجب بهبود ویژگی‌های فارماکوکینتیکی می‌گردند. هدف این مطالعه بررسی اثرات محافظت‌کننده کبدی و آنتی‌اکسیدانی عصاره اتانولی بذر مورینگا (MOSEE) بارگذاری‌شده در نانوذرات کیتوزان (MOS-CNPs) در برابر آسیب کبدی القاشده با تتراکلرید کربن (CCl₄) در رت‌های نر بود.مواد و روش‌ها: چهل رت نر به‌طور تصادفی به پنج گروه (8=n) تقسیم شدند: گروه کنترل (سالین نرمال/روغن زیتون)، گروه دریافت‌کننده CCl₄ (کنترل منفی)، گروه CCl₄ + عصاره MOS، گروه CCl₄ + MOS-CNPs با دوز پایین، و گروه CCl₄ + MOS-CNPs با دوز بالا. مدت آزمایش 8 هفته بود. شاخص‌های بیوشیمیایی شامل آلانین آمینوترانسفراز (ALT)، آسپارتات آمینوترانسفراز (AST)، آلکالین فسفاتاز (ALP)، پروتئین تام (TP) و بیلی‌روبین تام (TB) اندازه‌گیری شد. وضعیت آنتی‌اکسیدانی از طریق ظرفیت آنتی‌اکسیدانی کل (T-AOC) و سطح مالون‌دی‌آلدئید (MDA) ارزیابی گردید. همچنین بافت کبد از نظر آسیب‌شناسی بافتی بررسی و بیان ژن NRF2 با روش qRT-PCR اندازه‌گیری شد.نتایج: تیمار با CCl₄ موجب افزایش معنی‌دار ALT (217.95±9.87 U/L)، AST (200.89±12.45 U/L)، ALP (320.91±15.67 U/L) و بیلی‌روبین تام (2.76±0.24 mg/dL) و کاهش پروتئین تام (4.15±0.28 g/dL) نسبت به گروه کنترل شد (p<0.001). درمان با MOS-CNPs به‌صورت وابسته به دوز، این تغییرات را معکوس کرد و بهترین نتایج در گروه دوز بالا مشاهده شد:ALT (77.96±5.12 U/L)، AST (79.69±6.23 U/L)، ALP (155.98±10.45 U/L)، TB (0.99 ± 0.08 mg/dL)، و TP (6.99 ± 0.32 g/dL). تجویز MOS-CNPs با دوز 500 mg/kg باعث افزایش معنی‌دار T-AOC (4.46±0.21 mmol/L) و کاهش MDA (3.06±0.25 μmol/L) در مقایسه با گروه CCl₄ شد (p<0.001). بیان ژن NRF2 در گروه‌های دریافت‌کننده MOS-CNPs به‌طور چشمگیری افزایش یافت. یافته‌های بافت‌شناسی نیز کاهش نکروز سلول‌های کبدی، نفوذ سلول‌های التهابی و دژنراسیون چرب را تأیید کردند.نتیجه‌گیری: نانوذرات کیتوزان حاوی عصاره بذر مورینگا (MOS-CNPs) در مقایسه با عصاره آزاد، به دلیل فراهمی زیستی بهتر و الگوی آزادسازی کنترل‌شده، اثر محافظت‌کننده کبدی و آنتی‌اکسیدانی قوی‌تری نشان دادند. دوز بالای 500 mg/kg بیشترین محافظت را در برابر آسیب کبدی ناشی از CCl₄ از طریق تنظیم استرس اکسیداتیو و فعال‌سازی مسیر سیگنال‌دهی آنتی‌اکسیدانی NRF2 فراهم کرد.