فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

اقتصاد دانش‌‏بنیان (KBA) به‏ طور معمول، به ‏عنوان یک راهکار بالقوه برای تحقق رشد اقتصادی پایدار در جامعه مطرح می­‌شود و می‌­تواند در رفع چالش­‌های مختلف زیست‌‏محیطی ناشی از کمبود روزافزون منابع، مؤثر باشد. از این‏رو، هدف اصلی پژوهش حاضر بررسی تأثیر مؤلفه‌­های اقتصاد دانش‌­بنیان بر شاخص عملکرد زیست‏‌محیطی (EPI) در ایران و کشورهای همسایه شامل ترکیه، عراق، پاکستان، جمهوری آذربایجان و ارمنستان بود. بدین منظور، شاخص ترکیبی اقتصاد دانش‌­بنیان برای کشورهای مورد مطالعه با استفاده از روش ارزیابی دانش بانک جهانی طی سال­‌های 2022-2006 محاسبه و سپس، تأثیر مؤلفه‌­های اقتصاد دانش‌‏بنیان بر عملکرد محیط زیست در چارچوب داده­‌های پانل و با به‌‏کارگیری روش حداقل مربعات تعمیم‌‏یافته (GLS) بررسی شد. نتایج پژوهش نشان داد که در شاخص ترکیبی اقتصاد دانش‌بنیان، ترکیه با میانگین 7/27 بیشترین امتیاز را کسب کرده است؛ پس از آن، ارمنستان و ایران، به‏ ترتیب، با میانگین‌های 5/85 و 5/57 در رتبه‌های بعدی قرار دارند. نتایج برآورد مدل نهایی داده‌­های پانل نیز حاکی از آن بود که سهم مخارج آموزش دولتی از تولید ناخالص داخلی (مربوط به رکن آموزش و توسعه منابع انسانی) تنها متغیر دارای اثر مثبت بر شاخص عملکرد زیست‏‌محیطی است، به ‏گونه‌‏ای که با افزایش یک درصدی این سهم، EPI به میزان 0/336 درصد افزایش می‌­یابد؛ افزون بر این، متغیر حجم تجارت بین‌­الملل (از شاخص‌­های رکن نظام انگیزشی و نهادی اقتصادی) و نیز متغیر سهم مخارج تحقیق و توسعه از تولید ناخالص داخلی (متعلق به رکن نوآوری و پذیرش ابداعات) اثر منفی و معنی‌­دار بر عملکرد زیست‌‏محیطی کشورها دارند؛ به ‏طور مشابه، شاخص ترکیبی اقتصاد دانش‌‏بنیان نیز رابطه معکوس با شاخص EPI دارد. با توجه به یافته­‌های پژوهش حاضر، پیشنهاد می‌­شود که در راستای بهبود عملکرد زیست‌محیطی، برای فعالیت‌های واحدهای اقتصادی به‌‏ویژه شرکت‌های خارجی، قوانین زیست‌محیطی دقیق اعمال شود؛ همچنین، توسعه صادرات خدمات فنی و مهندسی و نیز افزایش سهم مخارج آموزش دولتی از تولید ناخالص داخلی به ‏همراه توزیع عادلانه آن از دیگر پیشنهادهای پژوهش حاضر به ‏شمار می‌روند.