تحلیل ابعاد تاب آوری شهری در برابر مخاطرات محیطی در استان لرستان

نویسندگان

1 استادیار گروه هنر و معماری، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

doi
10.22124/upk.2026.32908.2116
چکیده

بیان مسئله: مخاطرات طبیعی همه ساله خسارات زیادی را در سراسر جهان و از جمله ایران بوجود می­آورد. استان لرستان به دلیل خصوصیات متنوع زمین شناسی نظیر لیتولوژی, تکتونیک و شرایط خاص آب و هوایی, از جمله مناطق دارای پتانسیل مخاطرات زیست محیطی است. برای کاهش خسارات ناشی از این مخاطرات، اولین و مهم ترین کار تعیین مناطق با پتانسیل بالای خطر است. هدف: این پژوهش ارزیابی ملاحظات ایمنی و پدافند غیرعامل در مخاطرات محیطی با رویکر آمایشی استان لرستان است. روش: براین اساس پژوهش حاضر بر اساس هدف کاربردی-توسعه‌ای است و از لحاظ ماهیت و روش، توصیف- تحلیلی است. ابزار و روش‌های گردآوری اطلاعات از طریق روش کتابخانه‌ای و آمار و اطلاعات سازمان‌های شهری، سرشماری، مرکز آمار ایران و آیین نامه 2800 ساخت و ساز در کشور می‌باشد. به منظور تحلیل خطر زلزله‌خیزی در استان لرستان از لایه اطلاعاتی مربوط به پهنه‌بندی خطر زلزله، سیل، فرونشست و خشکسالی براساس آیین نامه 2800 مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن در سطح کشور استفاده شده و وضعیت استان و مراکز جمعیتی آن از این منظر مورد تحلیل قرار گرفته است. پدیده مخاطرات محیطی از قبیل سیل، زلزله، خشکسالی و فرونشست در لرستان، پیامد موقعیت جغرافیایی و پویش‌های انسانی آن بوده­است. لذا در این پژوهش مدیریت ریسک و بحران مخاطرات طبیعی و محیط­زیست با نرم­افزار ArcGIS تحلیل شده­است. یافته‌ها: یافته­های پژوهش مشخص کرد که پهنه‌بندی کلیه مخاطرات طبیعی 10 شهر، پلدختر، شول آباد، سپیددشت، بیرانشهر، چالاچولان، فیروزآباد، نورآباد، هفت چشمه، ونایی و برخوردار در پهنه­های پرمخاطره و بسیار پرمخاطره واقع شده­اند. همچنین در بین شهرک­ها و نواحی صنعتی استان دو شهرک صنعتی خرم آباد3 و دورود1 و ناحیه صنعتی علی میرزایی نورآباد در پهنه­های پرمخاطره و بسیار پرمخاطره واقع شده­اند. نتیجه­‌گیری: نتایج نشان می­دهد که بیش از 600 آبادی در استان لرستان با جمعیتی بالغ بر 105 هزار نفر در پهنه­های پرمخاطره و بسیار پرمخاطره واقع شده­اند که در بین آنها سه روستای رباط (شهرستان خرم آباد)، پاچه لک غربی (شهرستان ازنا) و همت آباد (شهرستان بروجرد) با جمعیتی بیش از 200 نفر پرجمعیت ترین روستاهای واقع در پهنه های پرمخاطره و بسیار پرمخاطره بوده­اند.