فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: گیاهان ادویه‌ای به دلیل دارا بودن خواص درمانی متنوع و ترکیبات زیست‌فعال ضروری مشتق‌شده از آنها از زمان های قدیم مورد توجه بوده اند. یکی از این گیاهان گشنیز (C. sativum) است. این گیاه یکساله است، ارزش تجاری بالایی دارد، فعالیت‌های ضدباکتریایی، آنتی‌اکسیدانی، ضدهیپرلیپیدمی، ضددیابتی و محافظت‌کننده عصبی دارد و به دلیل دانه‌ها و برگ‌های تازه‌اش در مناطق مدیترانه‌ای و اروپایی مورد استفاده قرار میگیرد. لذا، هدف این مطالعه بررسی مکانیسم محافظتی عصاره گشنیز در برابر ناهنجاری‌های کروموزومی ناشی از متوترکسات (MTX) و تغییرات در شاخص میتوزی در سلول‌های مغز استخوان موش‌ها بود.مواد و روش‌ها: بیست و چهار موش بالغ در چهار گروه شش تایی به طور تصادفی قرار گرفتند. به گروه کنترل منفی (گروه اول) شش روز متوالی آب مقطر را به صورت خوراکی مصرف کردند. گروه دوم یک تزریق داخل صفاقی (i.p.) MTX (20 میلی‌گرم بر کیلوگرم وزن بدن) داشتند. به گروه سوم به مدت شش روز عصاره C. sativum به صورت خوراکی با دوز 600 میلی‌گرم بر کیلوگرم وزن بدن داده شد. گروه چهارم دریافت کننده یک دوز داخل صفاقی MTX (20 میلی‌گرم بر کیلوگرم) و به دنبال آن عصاره C. sativum (600 میلی‌گرم بر کیلوگرم) به مدت شش روز بود. پس از اتمام آزمایش ها، برای ارزیابی ناهنجاری‌های کروموزومی و تعیین شاخص میتوزی با استفاده از روش‌های استاندارد سیتوژنتیک از نمونه‌های مغز استخوان استفاده شد.نتایج: موش‌هایی که MTX دریافت کرده بودند نسبت به گروه کنترل ناهنجاری‌های کروموزومی بسیار بیشتر و شاخص میتوزی بسیار پایین‌تری را نشان دادند. در حالی‌که، حیوانات تیمار شده با عصاره C. sativum نسبت به گروه کنترل ناهنجاری‌های کروموزومی بسیار کمتر و شاخص میتوزی بسیار بالاتری را نشان دادند. همچنین در گروهی که هم با MTX و هم با C. sativum تیمار شده بودند اثر محافظتی خوبی را نشان دادند که میتواند نشان دهنده این باشد که C. sativum با اثرات سیتوتوکسیک و ژنوتوکسیک MTX مقابله کند.نتیجه گیری: با توجه به مشاهده کاهش ناهنجاری‌های کروموزومی و افزایش شاخص میتوزی در اثر تیمار با C. sativum، می توان نتیجه گرفت که این عصاره پتانسیل خوبی برای محافظت سلولی و محافظت ژنتیکی در برابر آسیب ناشی از MTX را دارد. لذا، نتایج این پژوهش، از توانایی بالقوه C. sativum به عنوان یک عامل شیمی‌درمانی پیشگیرانه امیدوارکننده برای کاهش اثرات نامطلوب ژنوتوکسیک متوترکسات حمایت می‌کنند.