فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

بیان مسئله: بخش‌هایی از بافت‌های شهری ایران به‌رغم برخورداری از موقعیت مکانی مناسب و ظرفیت‌های بالقوه، در گذر زمان دچار افول کارکردی، گسست فضایی و حذف از تجربه روزمره شهروندان شده‌اند. این فضاها که در ادبیات شهرسازی معاصر به‌عنوان «فضاهای گمشده» شناخته می‌شوند، از منظر نظری و تجربی کمتر مورد واکاوی دقیق قرار گرفته‌اند. منطقه چهار شهر رشت نمونه‌ای عینی از بروز این پدیده است.هدف: پژوهش حاضر با هدف شناسایی فضاهای گمشده در منطقه چهار رشت، تبیین عوامل مؤثر بر شکل‌گیری آن‌ها، استخراج مولفه‌های مکان و ارائه راهکارهای مکان‌سازی با رویکردی چندسطحی انجام شده است.روش: این مطالعه از رویکرد کیفی با راهبرد تلفیقی بهره گرفته و شامل سه لایه تحلیلی مکمل، تحلیل مورفولوژیک با استفاده از ۱۶ شاخص شکل-زمینه؛ تحلیل پیوند فضایی به‌کمک تکنیک چیدمان فضا و تحلیل ادراکی-اجتماعی بر پایه مصاحبه‌های عمیق و ترسیم نقشه‌های ذهنی است. تحلیل مصاحبه‌ها به روش تحلیل تماتیک انجام شده و جهت پاسخ به سه پرسش کلیدی پژوهش به صورت مجزا بازخوانی و کدگذاری شده‌اند.یافته‌ها: نتایج پژوهش منجر به شناسایی یازده دسته فضای گمشده در منطقه چهار رشت شد. همچنین نتایج نشان داد سه بعد اصلی کالبدی-فضایی، عملکردی و اجتماعی-ادراکی در قالب ۲۶ عامل در ایجاد این وضعیت مؤثرند. تحلیل مضامین استخراج‌شده از مصاحبه‌ها، ده مؤلفه اصلی مکان را به‌عنوان مبنای مکان‌سازی تبیین نمود. راهکارهای طراحی، برنامه‌ریزی و مدیریتی نیز برای هر نوع فضای گمشده تدوین گردید.نتیجه ­گیری: پژوهش حاضر ضمن تلفیق سه سطح تحلیل، مدلی مفهومی برای مکان‌سازی در فضاهای گمشده شهری ارائه می‌دهد که قابلیت تعمیم به سایر مناطق شهری ایران را دارد و می‌تواند به‌عنوان ابزار تصمیم‌سازی در مدیریت شهری و طراحی زمینه‌محور مورد بهره‌برداری قرار گیرد.