فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: Streptococcus mutans یکی از مهم‌ترین باکتری‌های عامل پوسیدگی دندان به شمار می‌رود و به‌عنوان عامل اصلی اتیولوژیک این بیماری شناخته می‌شود. بیماری‌زایی این باکتری ارتباط نزدیکی با چسبنده‌های متصل‌شونده به کلاژن و پروتئین‌های وابسته به سطح سلولی دارد. این باکتری از توانایی بالایی در اتصال به سطوح دندانی، تشکیل بیوفیلم‌های مقاوم، تولید اسید از طریق تخمیر کربوهیدرات‌ها و بقا در شرایط اسیدی برخوردار است که همگی موجب افزایش پاتوژنیسیته آن می‌شوند. بررسی و شناسایی توالی‌های ژنتیکی این عوامل از اهمیت بالایی برخوردار است. هدف از این مطالعه، بررسی و شناسایی توالی ژن‌های WapA، SpaP، Cnm و Cbm در ایزوله‌های عراقی Streptococcus mutans، مقایسه آن‌ها با سویه‌های مرجع بین‌المللی و ارزیابی روابط فیلوژنتیکی میان آن‌ها بود.مواد و روش‌ها: در مجموع، ۱۳۸ نمونه سواب دهانی از بیماران مبتلا به پوسیدگی شدید دندانی، شامل افراد مبتلا و غیرمبتلا به دیابت ملیتوس نوع ۱، جمع‌آوری شد. همچنین ۳۲ نمونه شاهد از افراد سالم و فاقد پوسیدگی دندانی تهیه گردید. نمونه‌برداری با رعایت کامل شرایط استریل در مرکز آموزش بهداشت و مرکز تخصصی دندان‌پزشکی استان بابل، عراق، طی بازه زمانی اکتبر ۲۰۲۴ تا فوریه ۲۰۲۵ انجام شد. پس از جداسازی ایزوله‌های Streptococcus mutans، DNA ژنومی استخراج گردید و ژن‌های مورد نظر با استفاده از واکنش زنجیره‌ای پلیمراز (PCR) تکثیر و سپس توالی‌یابی شدند. هم‌ترازی توالی‌ها و تحلیل‌های BLAST با استفاده از توالی‌های مرجع موجود در پایگاه داده GenBank انجام شد. در نهایت، درخت‌های فیلوژنتیکی به‌منظور ارزیابی روابط تکاملی میان ایزوله‌ها و سویه‌های مرجع ترسیم و تحلیل گردید.نتایج: نتایج توالی‌یابی نشان داد که برای هر چهار ژن مورد بررسی، شباهت ۹۹ تا ۱۰۰ درصدی میان ایزوله‌های محلی و سویه‌های مرجع جهانی وجود دارد. تعداد محدودی جهش جانشینی در ژن‌های WapA و SpaP شناسایی شد، در حالی که در ژن‌های Cnm و Cbm هیچ‌گونه تغییر توالی مشاهده نشد که بیانگر حفاظت کامل این دو ژن است. تحلیل‌های فیلوژنتیکی نشان داد که ایزوله‌های عراقی در خوشه‌هایی نزدیک به سویه‌های پاتوژن بین‌المللی قرار می‌گیرند که حاکی از شباهت ژنتیکی بالا و روابط تکاملی نزدیک میان آن‌ها است.نتیجه‌گیری: یافته‌های این مطالعه نشان‌دهنده حفاظت ژنتیکی بالای ژن‌های چسبنده در Streptococcus mutans در میان جمعیت‌های مختلف است و در عین حال وجود تغییرات ریزتکاملی را تأیید می‌کند که می‌توانند در بیماری‌زایی اختصاصی سویه‌ها نقش داشته باشند. توالی‌یابی ژن‌ها به‌عنوان ابزاری مهم در پایش تکامل بیماری‌زایی شناخته می‌شود و می‌تواند نقش مؤثری در هدایت راهبردهای پیشگیرانه سلامت دهان و دندان و کنترل پوسیدگی‌های دندانی ایفا کند.