فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

بیان مسئله: امروزه شهرهای زیارتی به واسطه‌ی اقدامات ادواری توسط مدیریت شهری با هدف تأمین نیازهای پشتیبان زائران و گردشگران، دچار چالش­هایی با دامنه‌ی فراگیر در ابعاد مختلف شهری هستند که مخدوش شدن هویت مذهبی-زیارتی آنها را در پی داشته است. هدف: مطالعه‌ی حاضر با هدف واشکافی لایه­های مختلف تأثیرگذار در مداخلات بافت پیرامون حرم­های زیارتی، صورت پذیرفته است تا سناریوهای مرتبط با آینده‌های بدیل مداخلات مذکور را تبیین نماید. روش: پژوهش حاضر، مطالعه‌ی مروری نظام‌مند کیفی با جهت‌گیری آینده‌پژوهانه است که با بهره‌گیری از روش تحلیل لایه‌ای علی و راهبرد تحلیل محتوای کیفی، انجام شده است. جامعه‌ی آماری پژوهش، مشتمل بر 42 مطالعه‌ی داخلی و خارجی در بازه‌ی زمانی سال­‌های 1376 تا 1404 (1997 تا  2025) است. یافته‌ها: تحلیل چهارلایه‌ای علی (لیتانی، علل سیستمی، گفتمانی و اسطوره‌ای)، پیشران‌های کلیدی را شناسایی و مبنای طراحی چهار سناریوی بدیل آینده قرار داد تا امکان تصویرسازی و ارائه‌ی سیاست‌های جایگزین در برنامه‌ریزی بافت پیرامون حرم‌های زیارتی را فراهم آورد. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که تقابل گفتمان‌ها در لایه‌های عمیق‌تر تحلیل علی (اسطوره‌ای و گفتمانی) با غلبه‌ی گفتمان گردشگر‌محور و سلطه‌ی ایدئولوژی سکولار در کنار بی‌اعتنایی به گفتمان زیارت‌محور و با تأسی از استعاره‌ی «هم زیارت-هم سیاحت» و ناکارآمدی ساختارهای مدیریتی در لایه‌ی میانی (ساختاری)، اصلی‌ترین ریشه‌های مسئله‌زایی مداخلات کنونی در بستر شهرهای زیارتی هستند. نتیجه­‌گیری: پژوهش حاضر با بهره‌گیری از روش تحلیل لایه‌ای علی و چارچوب‌بندی مجدد مسئله، به واکاوی گذشته، حال و عدم ‌قطعیت‌های کلیدی آینده‌ی مداخلات در بافت پیرامون حرم‌های زیارتی پرداخت.  پس از استخراج پیشرا‌‌ن‌های کلیدی در لایه‌های تحلیل علی و امتیازدهی آنها در ماتریس اثرگذاری-عدم قطعیت، دو عدم قطعیت کلیدی مشتمل بر «تقابل زیارت-گردشگری» و «نظام مدیریتی»، شناسایی گردید و در ادامه، چارچوبی به منظور تبیین چهار سناریوی بدیل با عناوین «حفظ قداست در چارچوب اقتدار»، «تلفیق معنویت و حکمرانی نوین»، «تجاری‌سازی اجباری» و «شهر جهانی زیارت» را فراهم نمود.