تبارشناسی استراتژیهای قدرت برای مشروعیت بخشی و مشروعیت زدایی در عمل برنامهریزی شهری؛ (مطالعه موردی: بازنگری طرح بهسازی و نوسازی بافت پیرامون حرم مطهر امام رضا (ع))
نویسندگان
1 دانشیار، دانشکده شهرسازی، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 دانش آموخته دکتر شهرسازی، دانشکده شهرسازی، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران
doi
10.22124/upk.2024.26562.1919چکیده
بیان مسئله: در سایه مطالعات پستمدرنیستی در نقد رویکرد تجویزی برنامهریزی شهری مدرنیستی این پرسش که چگونه مشروعیت تصمیمات برنامهریزی شهری متأثر از روابط قدرت احراز میشود کمتر موردمطالعه قرار گرفته است.هدف: این مقاله در تلاش برای تبیین ارتباط قدرت و مشروعیت در بستر واقعی برنامهریزی شهری، با پیشنهاد رویکرد تحلیلی بر اساس تبارشناسی فوکو، استراتژیها و ضداستراتژیهای بازیگران قدرت را برای ایجاد سوژههای مطیعِ ادعاها و ضد ادعاهای مشروعیت تصمیمات در عمل و نتیجه این بازی استراتژیک قدرت یعنی بهنجارسازی را واکاوی مینماید.روش: بر مبنای چهارچوب نظری و روششناختی مبتنی بر تبارشناسی فوکو، تجربه بازنگری طرح بهسازی و نوسازی بافت پیرامون حرم مطهر- طرح طاش (1393-1399) بر اساس استراتژی انتخاب نمونه مفرط بررسی و با جمعآوری چندبعدی دادهها، 212 مستند رسمی، 563 مستند غیررسمی و 11 مصاحبه عمیق نیمه ساختاریافته تحلیل شد.یافتهها: تبارشناسی بازنگری طرح طاش، نقش فعالانه بازیگران قدرت را در منازعه بر روی مشروعیتبخشی به یا مشروعیتزدایی از تجدیدنظر بنیادین طرح را نشان میدهد که در این بستر، تقابل استراتژیهای قدرت منجر به تغییر عرصه منازعات بر روی مشروعیت از حوزه برنامهریزی شهری به حوزه قضایی و بهنجارسازی "قضایی سازی تصمیمگیری" در حوزه شهرسازی میگردد.نتیجهگیری: در عرصه منازعه آگاهانه و مبتنی بر زمینه بازیگران بر روی مشروعیت در بستر بازی استراتژیک قدرت در عمل برنامهریزی شهری، برخی از استراتژیها معطوف به مشروعیتبخشی به و مشروعیتزدایی از تصمیمات، فرایندهای تصمیمگیری، بازیگران تصمیمگیر، معیارهای تصمیمگیری و تبعات تصمیم و برخی استراتژیها معطوف به منازعه زدایی از مشروعیت (کنترل منازعه به نفع خود) هستند. با اعمال این استراتژیها، در پایان منازعه بر روی مشروعیت سوژههای مطیعی (سوژهسازی) شکلگرفته که تابع بهنجارسازی جدید از تصمیمات، فرایندها، بازیگران، معیارها و تبعات میشوند. در نتیجه بازی استراتژیک قدرت، درک از مشروعیت در عمل برنامهریزی شهری بازتنظیم میشود.