تجزیه و تحلیل شبکه هم بیانی mRNA- lncRNA در لوبیا (Phaseolus vulgaris L.) تحت تنش شوری

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران.

2 استاد، گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران.

3 استادیار، گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران

doi
10.22103/jab.2025.25045.1683
چکیده

هدف: تنش شوری به عنوان یکی از مهمترین تنش‌های محیطی، به‌طور گسترده بر رشد و بهره‌وری و در مجموع بر عملکرد اغلب محصولات زراعی از جمله لوبیا ‌(Phaseolus vulgaris) تأثیر منفی دارد. با این حال، گیاهان با استفاده از طیف وسیعی از مکانیسم‌های مولکولی، از جمله تنظیم بیان ژن‌ها در سطوح مختلف به تنش شوری پاسخ می‌دهند. هر چند مکانیسم عمل و خصوصیات مولکولی RNA‌های بلند غیرکدکننده‌‌lncRNAs) ) در بسیاری از گیاهان ناشناخته باقی مانده است؛ با این حال نقش این عناصر به عنوان یکی از مؤثرترین عوامل ژنتیکی در تنظیم بیان ژن‌‌‌ها در پاسخ به انواع مختلفی از تنش‌های غیرزیستی اثبات شده است. در پژوهش حاضر با شناسایی LncRNA‌‌‌ها در گیاه لوبیا و ترسیم شبکه هم بیانی mRNA-LncRNA به بررسی نقش احتمالی این عناصر تنظیمی در پاسخ به تنش شوری پرداخته شد. مواد و روش‌ها: داده‌های حاصل از توالی‌یابی RNA گیاه لوبیا تحت تنش شوری برای شناسایی ‌lncRNAها و تحلیل‌های بیوانفورماتیکی مربوط به شبکه هم‌بیانی مورد استفاده قرار گرفتند. پس از پردازش داده‌‌‌ها و نقشه‌یابی خوانش‌های تمیز شده علیه ژنوم لوبیا از خوانش‌های نقشه‌یابی نشده برای شناسایی lncRNA استفاده شد. علاوه بر این تغییرات بیان نسبی برخی از توالی‌های شناسایی شده نیز از طریق واکنش qRT-PCR سنجش شد. برای اعمال تنش شوری از گیاهچه‌های سه‌برگی در دو گروه شاهد و تیمار تنش شوری ‌(150 میلی مولار) استفاده شد و نمونه‌برداری از برگ گیاهان 72 ساعت پس از اعمال تنش صورت گرفت. نتایج: در مجموع 2640 توالی به‌عنوان lncRNA در برگ لوبیا تحت تنش شوری شناسایی شد که 195 مورد از آن‌ها در سه پایگاه lncRNA گیاهی ثبت شده بودند. از میان آن‌ها سه lncRNA دارای بیان افتراقی معنی‌دار بودند. تحلیل شبکه هم‌بیانی نشان داد که این ‌lncRNAها با 581 ژن هم‌بیان بوده و 9 ژن به‌طور مستقیم هدف آن‌ها بودند. بررسی عملکردی این ژن‌ها نقش آن‌ها را در مسیرهایی چون بیوسنتز فلاونوئیدها، ریبوزوم، لیپید و فتوسنتز تأیید کرد. نتیجه‌گیری: به‌طورکلی پژوهش حاضر اولین گزارش از شناسایی lncRNA‌‌‌ها در لوبیا تحت تنش شوری محسوب‌ می‌شود. این پژوهش به درک عمیق‌تری از مکانیسم‌های تنظیمی مرتبط با تحمل شوری در گیاه لوبیا کمک می‌کند و دیدگاه‌های جدیدی برای تحقیقات آینده در این حوزه فراهم می‌آورد.