بازنگری پراگماتیستی تعریف شهرسازی در ایران بر اساس نظریه داده بنیاد
نویسندگان
1 دانشیارگروه شهرسازی، دانشکده معماری و هنر، دانشگاه گیلان، رشت، ایران
2 دانشجوی دکتری رشته شهرسازی، دانشگاه گیلان، دانشکده معماری و هنر، رشت، ایران
doi
10.22124/upk.2025.29407.1999چکیده
بیان مسئله: حدود شش دهه از فعالیت رسمی شهرسازی در ایران میگذرد، اما دستاوردهای توسعه شهری متناسب با مدتزمان این فعالیت نبوده است. یکی از علل ناکارآمدیِ نظام شهرسازی ایران فقدان تعریف مشخص در چارچوب یک پارادایم نظری صریح است که نتیجه آن ابهام در تعریف، نقش، جایگاه و عملکرد این رشته است.هدف: پژوهش حاضر جستجوی تعریف شهرسازی را مبتنی بر فلسفه پراگماتیسم موردنظر قرار داده تا بتوان با ارائه مفهومی صریح از شهرسازی، زمینهای واقعگرا برای عبور از ابهامات و دستیابی به توسعه شهری فراهم نمود.روش: پژوهش از نوع کیفی است و در آن از راهبرد نظریه زمینهای برای فهم الگوهای شهرسازی ایران از دیدگاه حرفهمندان بهمنظور ارائه تعریف عملگرا و با هدف زمینهسازی برونرفت از کاستیها استفادهشده است. یافتهها: یافتهها از طریق تحلیل دادهها پس از کدگذاری 3 مرحلهای، به 5 مورد شرایط علی، زمینهای، مداخلهای، راهبردها و پیامدها تفکیک و درنهایت مقوله اصلی: «نقص و ناکارآمدی رویکرد برنامهریزی در مسیر توسعه شهری» به دست آمد.نتیجهگیری: بر اساس نتایج، شهرسازی دانشی بینرشتهای و عملمحور است که با رویکردی انتقادی و مردمنگارانه به شناخت شهر و تعاملات و کنشهای ساکنان پرداخته و در چارچوب حکمرانی دموکراتیک و مشارکتی، به توسعه یکپارچه و پایدار شهر و پاسخگویی به مطالبات شهروندان میانجامد. پراگماتیسم میتواند بهعنوان یک پارادایم فلسفی- روششناختی، مبنایی برای بازتعریف شهرسازی و مفاهیم آن در آینده ایران قرارگرفته و زمینه تحولات در نگرش، روشها و الگوهای حاکم را در تناسب با زمینه و مطالبات شهروندان، با هدف دستیابی عملگرایانه به توسعه یکپارچه و پایدار فراهم نماید.
