شناسایی تعارض منافع ساکنین و گردشگران در مسیرهای گردشگری بافت‌های تاریخی (نمونه موردی: گذر صدر تبریز)

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد مرمت و احیای بناها و بافتهای تاریخی، دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه شهیدبهشتی، تهران، ایران

2 کارشناسی شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران.

3 دانشیار و عضو هئیت علمی گروه معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران

4 کارشناسی ارشد طراحی شهری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران.

doi
10.22124/upk.2025.27260.1943
چکیده

بیان مسئله: رهاشدگی، افول پویایی و افت حیات در بافت‌های شهری- تاریخی و مسکونی از مسائلی هستند که همواره حضور گردشگران شهری به عنوان راه‌حلی برای رفع آنها یاد می‌شود. اهداف، اولویت‌ها و خواسته‌های متفاوت میان دو قشر ساکنین و گردشگران و بروز مشکلات و وجود مزایای متفاوت برای هر یک از طرفین، می‌تواند منجر به بروز تضادها و تعارض‌ منافع مابین آنها شود. ازاین‌رو با توجه به ضرورت توجه به خواسته‌های ساکنین و نیز نیازهای گردشگران، تعارض منافع این دو قشر در محدوده‌ی گذر تاریخی صدر شهر تبریز مورد شناسایی قرار می‌گیرد.هدف: در این پژوهش، هدف درک صحیحی از سازوکار تعارض منافع ساکنین و گردشگران و دستیابی به اهداف هم‌راستا بین نیازهای گردشگران و ساکنان و کاربست آن در طرح‌های بازآفرینی و توسعه گردشگری از منظر کالبدی است.روش: روش پژوهش ترکیبی بوده و با راهبرد پس‌کاوی انجام یافته است. تجزیه و تحلیل اطلاعات به صورت تحلیل عامل اکتشافی و با استفاده از نرم‌افزار SPSS Ver 22 صورت گرفته است.یافته‌ها: عوامل شناسایی شده شامل چهار مورد بودند؛ عامل اول شامل حضور گردشگران و شادابی و نشاط محله، استقبال از گردشگران و پذیرش آن‌ها، کاهش هزینه‌های گردشگران، کاربری‌های ویژه تفریحی گردشگری، شلوغی معبر به منظور افزایش امنیت گردشگران؛ عامل دوم شامل مراکز اقامتی گردشگری، زیرساخت‌های گردشگری، کسب‌وکارهای گردشگری، تنوع و دامنه‌ی فعالیت‌ها و آزادی انتخاب گردشگران در انتخاب فعالیت‌ها؛ عامل سوم شامل دید و منظرهای مناسب، راحتی تردد پیاده و دوچرخه، دسترسی به حمل‌ونقل عمومی، بهداشت محیطی و فضای سبز؛ و عامل چهارم شامل باززنده‌سازی مراسمات ملی و مذهبی.نتیجه‌گیری: نتایج نشان می‌دهد که تعارض منافعی بین ساکنان و گردشگران در گذر تاریخی صدر وجود ندارد و ساکنان و گردشگران در یک نظام متعادل از منافع با جذب امکانات متنوع و متفاوت، ضمن ایجاد بستری مناسب می‌توانند موجب ایجاد تعادل منافع در این گذر تاریخی شوند.