تحلیل چندمعیاره سطوح حد مجاز تخلیه رطوبت خاک در چغندرقند (رقم شکوفا)

نویسندگان

1 محقق، موسسه تحقیقات خاک و آب، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی

doi
10.22092/jwra.2026.372163.1107
چکیده

هدف این پژوهش، بررسی اثر تیمارهای مختلف آبیاری مبتنی بر حد مجاز تخلیه رطوبت خاک (MAD) بر عملکرد، کیفیت و بهره‌وری آب چغندرقند رقم «شکوفا» بود. آزمایش مزرعه‌ای در کرج طی دو سال زراعی (1398–1396) با سه سطح حد مجاز تخلیه رطوبت خاک 40%، 60% و 80% به­عنوان تیمارهای آبیاری در چهار تکرار انجام شد. صفات کمی و کیفی شامل تبخیر –تعرق، عملکرد ریشه و قند، درصد قند خالص، ضریب استحصال و قلیائیت اندازه‌گیری شد و بهره‌وری آب محاسبه گردید. آنالیز واریانس داده­ها، تأثیر تیمارها و سال را بر صفات نشان داد و تحلیل چندمعیاره تاپسیس(TOPSIS) با تحلیل حساسیت وزن معیارها تصمیم­گیری شد و شبیه‌سازی مونت کارلو، رتبه­بندی و ثبات رتبه‌بندی تیمارها را ارزیابی کرد. بر اساس نتایج روش تاپسیس، تیمار با ضریب تخلیه مجاز رطوبت خاک 60% با ضریب نزدیکی 0.557 در رتبه نخست قرار گرفت و بهترین گزینه شد. تیمار با ضریب تخلیه مجاز رطوبت خاک 40% با ضریب نزدیکی 0.479 در رتبه دوم قرار گرفت. تیمار با ضریب تخلیه مجاز رطوبت خاک 80% با ضریب نزدیکی 0.373 کمترین رتبه را کسب کرد، که بیانگر فاصله بیشتر آن از شرایط ایده‌آل در ارزیابی هم­زمان معیارهای مورد بررسی بود. نتایج شبیه­سازی مونت کارلو با ۱۰٪± نوسان در وزن‌ معیارها نشان داد تیمار با ضریب تخلیه مجاز رطوبت خاک 60% در 99.87% از شبیه ­سازی­ ها رتبه اول را کسب کرد. این امر بیانگر ثبات بالای رتبه‌بندی و مقاومت تصمیم‌گیری نسبت به عدم قطعیت وزن‌ها است و اطمینان بالایی می‌دهد که انتخاب این تیمار در شرایط مختلف مدیریتی و وزن‌دهی معیارها، بهترین گزینه برای بهینه‌سازی عملکرد و بهره‌وری آب چغندرقند است.