ارزیابی فضای عمومی محلات شهری با تأکید بر مفهوم زمان (نمونه موردی: محلههای گلسار و ساغریسازان در شهر رشت)
نویسندگان
1 دانش آموخته کارشناسی ارشد شهرسازی، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 استاد، دانشکده شهرسازی، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران
doi
10.22124/upk.2024.25325.1880چکیده
با گذر زمان در جوامع کنونی، بر سرعت تغییرات افزوده میگردد و ساختار استخوانبندی محلات سنتی، در نزاع مابین تجدد و سنت، تغییر مییابند. درگذشته، زمان با مکان پیوند داشت و در ایجاد هویت خاص محله تأثیرگذار بود، اما در فرایند جهانیشدن، زمان فشرده شد و توانایی هویتسازی آن کاهش یافت. مسئله این است که چگونه میتوان مولفههای زمانی را در فضاهای عمومی محلات شناسایی کرد و راهکارهای برنامهریزی در جهت ارتقاء کیفیت این فضاها را ارائه داد. شناخت و ارزیابی مولفههای زمانی فضاهای عمومی محلات شهری و ارائه راهبردها و راهکارهای برنامهریزی زمانمند در راستای ارتقاء کیفیت فضای عمومی محلات شهری از اهداف این مقاله است. دو محله سنتی (ساغریسازان) و جدید (گلسار) در شهر رشت، بهعنوان نمونه انتخاب و شاخصهای استخراج شده از متون نظری با استفاده از روش تحقیق تحلیلی – اکتشافی، استخراج، ارزیابی و تحلیل شدند. اطلاعات اسنادی و کتابخانهای، مشاهده، مصاحبه با خبرگان، نمونه-گیری و پرسشنامه (نمونهگیری احتمالی تصادفی ساده با تعیین حجم نمونه 380 توسط آزمون کوکران) طبق طیف پنجگزینهای لیکرت جمعبندی و با استفاده از تحلیل سلسلهمراتبی (AHP) و تلفیق آن با ماتریس سوات تحلیل و ارزیابی گردید. مولفههای زمانی (سال، فصل، ماه، روز و ساعت)، در کنار مولفههای تأثیرگذار متعارف در فضا (مولفههای کالبدی، عملکردی، فرهنگی و اجتماعی، ارتباطی، بصری و ادراکی)، بر کارکرد فضاهای عمومی محلات شهری تأثیرگذار هستند. تبلور مولفههای زمانی در محلههای قدیم و جدید متفاوت است و با ارزیابی فضای عمومی محلات، راهکارهای برنامهریزی زمانمند معرفی گردیدند. نمود مولفههای زمانی هر محله، متناسب با بستر زمانی آنها و متفاوت با دیگر محلات است و مدیریت ساختارهای زمانی، بر افزایش کیفیت فضاهای عمومی محله تأثیرگذار است. نتایج این پژوهش نشان میدهد که هر محله زمانهای خاص خود را دارد و لازم است چارچوب زمانمند خاص آن در برنامهریزیهای آتی ارتقای کیفیت فضای عمومی محلات مدنظر قرار گیرد.
