مفهوم‌سازی نظری شهر شکننده و ارائه ابعاد و شاخص‌های سنجش آن با استفاده از رویکرد فراترکیب

نویسندگان

1 دانشیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی‌شهری، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران.

2 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی‌شهری،دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران.

3 دانشیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه یزد، یزد، ایران

doi
10.22124/upk.2024.24671.1868
چکیده

بیان مسئله: شهر شکننده در واقع یک مفهوم جدید می‌باشد و شهرهایی را توصیف می‌کند که توانایی لازم در زمینه مدیریت شهر و خدمات‌رسانی به شهروندان را ندارند. مفهوم «شهر شکننده» به عنوان یک چارچوب تحلیلی جدید برای توصیف شرایط اضطراری در عصر جدید ظهور یافته و این مفهوم نوین، ابزاری برای درک نابرابری‌ها و تعارضات در محیط‌های شهری است. در واقع یک شهر زمانی "شکننده" و یا " شکست خورده " تلقی می‌شود که در انجام کارکردها و وظایف اصلی خود موفق نباشد و در حوزه‌های سیاسی، اقتصادی، زیست‌محیطی و اجتماعی آسیب‌پذیری بالایی داشته باشد. بازگشت سریع به شرایط قبل از شکنندگی را «تاب‌آوری» نامیده‌اند و تاب‌آوری ماموریت اصلی خود را کاهش «شکنندگی شهر» و «برگشت‌پذیری در سریع‌ترین زمان ممکن و با حداقل آشفتگی و حفظ شایستگی» می‌‌داند. هدف: پژوهش حاضر با هدف مفهوم سازی نظری شهر شکننده و تعیین تمامی شاخص های آن انجام شده است.روش: روش تحقیق اسنادی با استفاده از رویکرد تفسیری و روش نظام‌مند فراترکیب بوده و جامعه آماری مقالات پژوهشی چاپ شده در مورد شهر شکننده در مجلات علمی در بازه زمانی 2010 تا 2022 میلادی می‌باشد که بر اساس عنوان و تحلیل محتوای مقاله ها 143 مقاله از بین 641 مقاله انتخاب شد و داده ها بر اساس استراتژی تحلیل محتوا با استفاده از نرم افزار مکس کیودا کدگذاری و بر اساس شاخص « دو کد‌گذار » جهت ارزیابی پایایی و کنترل کیفی یافته ها با 94/0 توافق عالی بین دو ارزیاب منتج گردید.یافته ها: بر اساس مقالات بررسی شده، ضمن تعریف کامل شهر شکننده، ابعاد شکنندگی شهری اعم از اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و محیطی و شاخص های آنها مشخص شد.نتیجه گیری: با توجه به تعریف شکنندگی و ابعاد آن، پژوهش حاضر می‌تواند فرصتی برای شناسایی علل شکنندگی در شهرها و ارائه راهکارهایی برای رفع آن فراهم آورد.