فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

با توجه به چالش‌های فزاینده در بهره‌برداری از منابع آب، آینده‌نگاری بهره‌وری آب کشاورزی ضرورتی راهبردی در مسیر تاب‌آوری و امنیت غذایی کشور ایران محسوب می‌شود. این پژوهش با هدف طراحی سناریوهای آینده‌نگر در زمینه ارتقای بهره‌وری آب کشاورزی در افق سال 1420 در ایران، از روش تعادل اثرات متقابل (CIB) و نرم‌افزار ScenarioWizard 5.2 بهره گرفته است. ماتریس اولیه شامل ۱۳ متغیر محرک با سه حالت برای هر متغیر طراحی شد، که در نهایت تعداد نه سناریوی منسجم استخراج گردید. سناریوهای یک، چهار و هفت (بدبینانه) بیشترین تعداد فرضیات با استحکام بالا را داشتند، که نشان‌دهنده‌ی انسجام منطقی این سناریوها است. در مقابل، سناریوهای سه، شش و نه (خوش‌بینانه) با امتیاز کل تأثیرگذاری به‌ترتیب 405، 408 و 381، بیشترین ظرفیت مداخله‌پذیری را نشان دادند و از این‌رو در مسیر آینده‌نگاری مطلوب، گزینه‌های راهبردی‌تری تلقی می‌شوند. در ارزیابی سناریوهای مختلف، مشخص شد که گزینه‌های میانه (حالت دوم) بیشترین امتیاز تأثیر را کسب کرده‌اند. از جمله متغیرهای سیاستی مانند B2 با عنوان «نوسازی ۳۰% تا ۶۰% تجهیزات اراضی با حمایت دولت» با امتیاز 69/4%، نشان‌دهنده‌ی ترجیح سامانه به مسیرهای واقع‌گرایانه و پرهیز از انتخاب‌های افراطی یا حداقلی است. با این حال، برخی حالت‌های خوش‌بینانه (حالت سوم) نیز در حوزه‌های فناورانه حضور قابل‌ توجهی در سناریوها دارند. برای نمونه، متغیرهای D3 «توان‌افزایی ۵۰% تا ۸۰% تعاونی‌های کشاورزی و آب‌بران»،F3  «سهمیه‌بندی آب با کنترل دوره‌ای»، و G3  «پوشش ۶۰% تا ۹۰% چاه‌ها با کنتور هوشمند» حدود ۳۸% از امتیاز تأثیر را به خود اختصاص داده‌اند. لذا، در زمینه‌های مرتبط با فناوری، داده‌محوری و مشارکت کشاورزان، سامانه به اقدامات نوآورانه و تحول‌گرا تمایل دارد. با توجه به نتایج این مطالعه، پیشنهاد می‌شود سیاست‌گذاری آب کشاورزی بر ترکیب اقدامات واقع‌گرایانه و نوآورانه مانند توانمندسازی جوامع محلی با به­کارگیری فناوری‌های تحول‌گرا متمرکز شود.