فراترکیبی بر تحقیقات انجام شده با موضوع کیفیت زندگی شهری در سکونتگاه‌‏های غیررسمی در ایران

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ‏ریزی شهری، دانشکده برنامه ‏ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

2 استادیار و عضو هئیت علمی گروه شهرسازی و معماری، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد مراغه، مراغه، ایران

doi
10.22124/upk.2023.22756.1796
چکیده

بیان مسئله: با وجود گذشت بیش از دو دهه از تحقیقات اولیه در مورد کیفیت زندگی شهری، همچنان این مفهوم با مفاهیمی همچون زیست‏پذیری شهری و سرزندگی شهری در یک ردیف معنایی تبیین می‏ شوند و به وجوه متفاوتی که در بین این مفاهیم نهفته است، توجهی نشده است. کیفیت زندگی شهری همواره به یکی از موضوعات موردعلاقه پژوهشگران حوزه برنامه ‏ریزی شهری تبدیل‌شده است و تمامی تمرکز آنان به بررسی کیفیت زندگی شهری در سکونتگاه‏ های برنامه‌ریزی‌شده معطوف شده است.هدف: هدف این پژوهش، بررسی و استخراج شاخص ­های تجزیه‌وتحلیل متون علمی در زمینه مطالعات سکونتگاه­ های غیررسمی و ارائه مدل تحلیلی ابعاد و مؤلفه ‏های کیفیت زندگی در سکونتگاه ‏های غیررسمی است. روش: این پژوهش بنیادی بوده و با بهره‏گیری از روش فراترکیب به بررسی نمونه‏های موردمطالعه (12 عنوان مقاله علمی – پژوهشی معتبر و 8 عنوان رساله دکترا و پایان ‏نامه کارشناسی ‏ارشد) در ده سال اخیر در ارتباط با کیفیت زندگی شهری در سکونتگاه‏های غیررسمی پرداخته است.یافته‌ها: با استناد به یافته‏های تحقیق حاضر می‏توان دریافت که به دلیل توجه به آزمون پایایی در بیش از 80 درصد پژوهش‏های مورد بررسی می‏توان با اطمینان بالایی در ارتباط با کیفیت مطالعات صورت گرفته و اندازه اثر آن‌ها اظهارنظر نمود.از نظر ساکنین سکونتگاه‏های غیررسمی عوامل اقتصادی بیشترین تأثیر را در تعیین کیفیت زندگی آنان داشته است و همچنین در بین مؤلفه‏های اقتصادی مؤلفه درآمد ماهیانه در رتبه اول و پس ‌از آن به ترتیب مؤلفه‏های هزینه‏های زندگی، وضعیت اشتغال، رضایت از فرصت‏های شغلی، فاصله محل کار از سکونت، امنیت شغلی، تعداد افراد شاغل و در نهایت تعداد ساعات کاری هفته در رتبه‏های دوم تا هشتم قرار گرفتند.نتیجه ­گیری: تمامی متون علمی مورد بررسی به آزمودن نظریات پرداخته ‏اند اما باعث نظریه ‏سازی نشده ‏اند. باوجود اینکه در بعضی از تحقیقات راهکارهای مناسبی ارائه‌شده است اما با توجه به ماهیت پژوهش‏ ها نمی‏توان آن‌ها را در دسته تحقیقات بنیادی قرار داد. به‌طورکلی می‏توان گفت ضروری است تا تحقیقات بنیادی در این حوزه بیشتر موردتوجه قرار بگیرند.