شبیه‌سازی تغییرات رطوبت و شوری خاک به‌وسیله نرم‌افزار HYDRUS-2D با لوله‌های PVC سوراخ‌دار در باغ‌های پسته استان کرمان

نویسندگان

1 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد، دانشگاه ولی‌عصر رفسنجان.ایران

2 استادیار پژوهش، پژوهشکده پسته، موسسه تحقیقات و علوم باغبانی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، رفسنجان، ایران.

3 استاد گروه علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ولی‌عصر رفسنجان، ایران

4 استاد گروه علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ولی‌عصر رفسنجان، ایران

5 دانشیار پژوهش، پژوهشکده پسته، موسسه تحقیقات و علوم باغبانی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، رفسنجان، ایران.

6 استادیار پژوهش، پژوهشکده پسته، موسسه تحقیقات و علوم باغبانی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، رفسنجان، ایران.

doi
10.22092/jwra.2025.367832.1064
چکیده

به‌منظور شبیه‌سازی دوبعدی حرکت آب و املاح در خاک، با استفاده از مدل عددی HYDRUS-2D، عملکرد سامانه آبیاری زیرسطحی کم‌فشار با لوله‌های PVC سوراخ‌دار در باغ‌های پسته شهرستان انار (استان کرمان) بررسی شد. تیمارهای آزمایشی از ترکیب چهار فاکتور هر کدام در دو سطح شامل عمق کانال (40 و 60 سانتی‌متر)، قطر لوله (110 و 160 میلی‌متر)، فاصله سوراخ روی لوله (15 و 25 سانتی‌متر) و قطر سوراخ‌های روی لوله (9 و 12 میلی‌متر) بود. مقدار شاخص ارزیابی NRMSE نشان داد که مدل HYDRUS-2D توانایی خوبی در شبیه‌سازی توزیع رطوبت و غلظت املاح در این سامانه دارد. نتایج شبیه‌سازی نشان داد که تیمار عمق کانال 60 سانتی‏متر، قطر لوله 110 میلی‌متر، قطر شکاف 9 میلی‌متر و فاصله سوراخ‌ها 15 سانتی‏متر (تیمارهای T15 و T16)، بهترین توزیع  شوری را در خاک ایجاد کرد و با کاهش تجمع شوری در ناحیه ریشه نسبت به سایر تیمارها برتری داشت. همچنین، تیمار‌های با قطر لوله 16 سانتی‏متر، قطر شکاف 12 میلی‌متر، عمق کانال 60 سانتی‏متر و فاصله سوراخ 15 و 25 سانتی‏متر (T9 و T10) توزیع رطوبت مناسب‌تری نسبت به بقیه تیمارها داشت و ترکیب مورد استفاده این خصوصیات طراحی سیستم نتایج بهتری از نظر توزیع شوری و رطوبت در سامانه آبیاری زیرسطحی با لوله‌های PVC سوراخ‌دار نشان داد. در مقابل، تیمار T4 (عمق کانال 40 سانتی‏متر، قطر لوله 160 میلی‌متر، قطر سوراخ نه میلی‌متر، فاصله سوراخ‌ها 25 سانتی‏متر) عملکرد ضعیف‌تری از نظر یکنواختی توزیع رطوبت و کنترل شوری نشان داد. پیشنهاد می‌شود در طراحی سامانه‌های آبیاری زیرسطحی پسته، پارامترهای بهینه شناسایی‌شده در این مطالعه، با توجه به شرایط منطقه، مورد استفاده قرار گیرند.