تبیین مفهوم شکنندگی شهر و بررسی ابعاد و مؤلفه های های شهر شکننده مبتنی بر مرور نظام مند

نویسندگان

1 دانشیار، گروه شهرسازی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

2 پژوهشگر دکتری، شهرسازی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران

3 استاد، گروه شهرسازی، دانشکده عمران، معماری و هنر، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

doi
10.22124/upk.2023.22577.1783
چکیده

بیان مسئله: امروزه بیش از نیمی ‌از جمعیت جهان در شهرها زندگی می­کنند و با توجه به روندهای جمعیت‌شناسی، شهرها به‌شدت تحت‌فشار هستند. بااین‌حال تنها تعداد کمی از آن‌ها به‌اندازه کافی مجهز به ابزاری برای مقابله با چالش­های جهانی قرن بیست و یکم هستند و اگر به‌درستی مدیریت نشوند، ممکن است به‌طور فزاینده­ای شکننده شوند.هدف: این پژوهش در راستای درک شکنندگی و شناسایی عوامل ایجاد شکنندگی در شهرها در جهت معکوس ساختن روند شکنندگی گام برمی‌دارد.روش: پژوهش حاضر از طریق مرور نظام­مند مبتنی بر الگوی 7 مرحله­ای با توجه به گزارش ترجیحی برای رهنمودهای بررسی سیستماتیک، با تدوین استراتژی جستجوی مقالات بر اساس واژگان «شکنندگی»، «شهر شکننده»، «شکنندگی شهر» و «شکنندگی کشور» در پایگاه­های استنادی معتبر آغاز گردید، که در مجموع به یافتن 722 منبع (اعم از مقاله، کتاب و گزارش­های رسمی) انجامید. پس از طی مراحل 7گانه از این تعداد، 86 منبع برگزیده به‌منظور بررسی عمیق­تر انتخاب شد.یافته‌ها: نتایج نشان می­دهد که شکنندگی شهر به معنای شکسته شدن شهر در برابر انباشتی از خطرات چندگانه است؛ بااین‌حال اجتناب‌ناپذیر و برگشت­پذیر است. در ادامه­ی بررسی­های انجام‌شده شش بعد (نهادی؛ اقتصادی؛ اجتماعی؛ زیست­محیطی؛ شرایط اقتصادی، اجتماعی و سیاسی افراد؛ و روابط بین­المللی) شناسایی شد که فاکتورهای احصا شده در این ابعاد دسته­بندی شدند و در نهایت چارچوب مفهومی شکنندگی شهر شکل گرفت.نتیجه ­گیری: پژوهش حاضر بیان می­کند که شهرهایی که در جهت رفع شکنندگی سرمایه­گذاری می­کنند، بیشتر در آینده رشد خواهند کرد. بر این اساس، برنامه­ریزان شهری باید سیاست­هایی با هدف کاهش شکنندگی شهر را در برنامه­ریزی­های توسعه بگنجاند و در تلاش گسترده­تری برای تقویت زیرساخت­های ضعیف و گسترش معیشت گام بردارد.