فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

بیان مسئله: عدم بررسی دقیق ماهوی طرح‌های جامع و ساختاری ـ راهبردی و عدم اشراف بر میزان ظرفیت آن‌ها در ساماندهی بهینه شهرهای کشور و عدم توجه دقیق به طرح‌های مطلوبی چون استراتژیک در راه نیل به شهرسازی پایدار خلل ایجاد کرده است. از طرفی برخی طرح‌ها علی­رغم اینکه داعیه نوین بودن دارند، عملاً چیزی جز روکشی نو بر همان طرح‌های کهنه نیستند، طرح‌هایی که (مشخصاً طرح ساختاری ـ راهبردی) خود سدی در راه تهیه طرح‌هایی حقیقتاً نوین و مطلوب هم بشمار می­روند.هدف: مقاله حاضر کوشیده ضمن تبیین طرح‌های جامع؛ استراتژیک و البته ساختاری ـ راهبردی و روند تهیه این سه طرح، در مطالعه­ای تحلیلی ـ تطبیقی این سه طرح را مورد مقایسه قرار دهد.روش: مقاله حاضر از نوع تحقیقات بنیادی ـ کاربردی و توسعه­ای محسوب می­شود و روش توصیفی و تطبیقی ـ تحلیلی را برای دستیابی به اهداف خود مدنظر قرار داده است. مشخصاً تحقیق در قالب رویکردی تحلیلی و توصیفی، ابتدا با مطالعه سه طرح جامع؛ استراتژیک و ساختاری ـ راهبردی آغازشده و با یک بررسی مفصل اسنادی، مقدمات ایده شکل می­گیرد. سپس با بررسی تحلیلی طرح‌ها (تحلیل محتوا) و طی یک بررسی تطبیقی، شاخص‌ها و داده­ها و نیز اصول و اهداف اصلی طرح‌ها استخراج‌شده، مقایسه می­گردند.یافته‌ها: طرح جامع طرحی است کالبدمحور در تلاش برای پیش­بینی آینده بر مبنای گذشته و مبشر تفکری بالا به پایین و با روند تهیه­ای خطی که مقوله ارزیابی در آن تقریباً مغفول مانده، اما طرح استراتژیک طرحی است منعطف، همه­جانبه­ با روند تهیه­ای چرخه­ای که مقوله ارزیابی از ارکان غیرقابل‌تفکیکش محسوب می­شود. طرح ساختاری ـ راهبردی نیز با وجود داعیه نوین بودن، طرحی است تلفیقی و به بیانی ملغمه­ای از سه طرح جامع، استراتژیک و ساختاری. روند تهیه آن‌هم با مطالعات وضع موجود شروع، با تهیه بخشی به نام برنامه راهبردی یا استراتژیک (که کاملاً منفک از کل طرح است) ادامه و با برنامه­ریزی ساختاری به پایان می­رسد. طرحی با ادعای داشتن روندی حلزونی (روند چرخه­ای)، درحالی‌که مقوله ارزیابی در آن به نحوی کلی و به‌دوراز قابلیت اجرا مطرح‌شده است.نتیجه ­گیری: ادامه تهیه طرح جامع به شکل کنونی و حتی در شکل اصلاح­شده خود، نیز دل‌خوش نمودن به تهیه طرح‌هایی به‌اصطلاح نوین (طرح ساختاری ـ راهبردی) که چیز چندان فراتری از طرح‌های سنتی پیشین نیستند، قادر به مرتفع ساختن مشکلات مزمن شهرهای کشور نیست و ناگزیر باید به تهیه و اجرای طرح‌هایی مناسب‌تر و راهگشاتر، مشخصاً طرح استراتژیک (پس از تحقق پیش‌شرط‌هایی) اقدام نمود.