فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: درخت زیتون (Olea europaea L.) که یکی از ارکان کشاورزی مدیترانه‌ای به شمار می‌رود، از کهن‌ترین گونه‌های میوه‌ای کشت‌شده و متعلق به خانواده زیتونیان (Oleaceae) است. با افزایش تقاضای جهانی برای روغن زیتون، نیاز به افزایش تولید از طریق مطالعه و حفاظت از تنوع ژنتیکی بیش از پیش احساس می‌شود. نشانگرهای DNA چندشکلی تکثیر‌شده تصادفی (RAPD) روشی ساده، سریع، مقرون‌به‌صرفه و قابل تکرار برای ارزیابی تنوع ژنتیکی در سطوح بین‌گونه‌ای و درون‌گونه‌ای فراهم می‌کنند. هدف از این مطالعه، ارزیابی تنوع ژنتیکی و روابط بین ژنوتیپ‌های زیتون در عراق با استفاده از نشانگرهای مولکولی RAPD به منظور پشتیبانی از برنامه‌های اصلاحی و حفاظت ژرم‌پلاسم بود.مواد و روش‌ها: این مطالعه در سال ۲۰۲۳ در آزمایشگاه‌های بیوتکنولوژی دانشکده کشاورزی دانشگاه بغداد انجام شد. در این تحقیق، ده ژنوتیپ زیتون شامل Arbequina، Ashrasy، Zaity، Efreny، Leccino، Gemlik، Koroneiki، Dahkan، Alshamy و Frantoio که از مناطق جغرافیایی مختلف عراق جمع‌آوری شده بودند، مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. DNA ژنومی از نمونه‌های برگ تازه استخراج شد و تنوع ژنتیکی با استفاده از ده آغازگر RAPD شاملOPA1، OPA8، OPB8، OPC3، OPC7، OPJ5، OPR2، OPV1، OPX4 و OPY3 ارزیابی گردید. محصولات واکنش زنجیره‌ای پلیمراز (PCR) از طریق الکتروفورز روی ژل برای شناسایی باندهای چندشکلی تحلیل شدند.نتایج: ده آغازگر RAPD مجموعاً ۹۸ باند تولید کردند. آغازگر OPX4 بیشترین تعداد باند (۱۳ باند) و آغازگرهای OPA1 و OPC3 کمترین (هر کدام ۷ باند) را تولید کردند. میانگین تعداد باندها برای هر آغازگر ۹.۸ بود. تحلیل شباهت ژنتیکی نشان داد که ژنوتیپ‌های Dahkan و Koroneiki بیشترین نزدیکی را با ضریب شباهت 714/0 دارند که بیانگر فاصله ژنتیکی پایین بین آن‌هاست. تحلیل خوشه‌ای با استفاده از روش گروه‌بندی بدون وزن با میانگین حسابی (UPGMA) ژنوتیپ‌ها را به سه خوشه اصلی تقسیم کرد: خوشه اول (Arbequina، Alshamy، Dahkan، Koroneiki، Ashrasy)، خوشه دوم (Leccino، Zaity، Efreny ) و خوشه سوم (Gemlik، Frantoio ). این گروه‌بندی‌ها نشانگر پروفایل‌های ژنتیکی متمایز در میان ژنوتیپ‌ها هستند.نتیجه‌گیری: این مطالعه تنوع ژنتیکی قابل توجهی را در میان ژنوتیپ‌های زیتون عراقی نشان می‌دهد و بینش‌های حیاتی برای برنامه‌های اصلاحی با هدف افزایش عملکرد و مقاومت فراهم می‌کند. روابط ژنتیکی شناسایی‌شده و الگوهای خوشه‌ای پشتیبانی‌کننده از راهبردهای هدفمند حفاظت از ژرم‌پلاسم برای حفظ منابع ژنتیکی ارزشمند جهت تولید پایدار زیتون در عراق هستند.