فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در دست داشتن برآوردهایی معتبر از آب کاربردی فصلی و نمایه‌های در شرایط واقعی و بهره‌برداری اعمال شده در باغ‌ها، پیش‌نیاز بهبود مدیریت منابع آب کشاورزی است. در پژوهش حاضر، آب کاربردی فصلی و نمایه‌های ارزیابی عملکرد آبیاری گیلاس در 22 باغ با مدیریت بهره‌برداران در استان اردبیل (شهرستان‌های پارس‌آباد و مشگین‌شهر) در سال زراعی 1401-1400 بررسی شد. نیاز آبی خالص گیلاس (In) در فصل زراعی مطالعاتی در دامنه 460 (آبیاری قطره‌ای بدون پوشش گیاهی فعال در سطح خاک) تا 729 میلی‌متر (آبیاری سطحی با پوشش گیاهی فعال در سطح خاک) برآورد شد. برآوردهای تعدیل شده In برای آبیاری قطره‌ای به‌میزان 19% تا 29% پایین‌تر از مقادیر نظیر آن‌ها برای آبیاری سطحی بود و وجود پوشش گیاهی فعال در سطح خاک موجب افزایش 31% تا 35% In شد. در این باغ­ها، مجموع آب کاربردی و بارش مؤثر فصلی (I + Pe) و عملکرد میوه به‌ترتیب، بین 436 تا 1457 میلی‌متر و 1/60 تا16/67 تن بر هکتار متغیر بود (به‌ترتیب، با میانگین وزنی 583 میلی‌متر و 0/03 تن در هکتار). آبیاری بی‌رویه در مراحل ابتدایی و توسعه‌ای رشد گیاه نسبت به مراحل میانی و انتهایی شایع‌تر بود. اکثر باغ‌های مزبور طی دوره‌های قبل و پس از برداشت میوه (به‌ترتیب، در 13 و 21 باغ)، درجات مختلفی از کم‌آبیاری را تجربه کردند. به‌طور میانگین، 60% از آب کاربردی به‌ دوره پس از برداشت میوه اختصاص یافت. اختلاف بین مقادیر نمایه تأمین نسبی آبیاری (RIS = I / In) باغ­ها در دوره‌های قبل و پس از برداشت میوه در سطح پنج درصد معنی‌دار بود. اثر منطقه مطالعاتی، سطح تحصیلات و مهارت بهره‌برداران، سطح زیرکشت باغ، سن درختان باغ، سامانه‌های آبیاری و خسارت سرمازدگی بر نمایه‌های بهره‌وری آب در سطح پنج درصد معنی‌دار بود. خسارت سرمازدگی موجب کاهش 61% عملکرد میوه و کاهش 72% نمایه بهره‌وری آب (WPI+Pe) آن در مقایسه با باغ‌های فاقد خسارت شدید شد. نتایج حاکی از ضعف شدید در مدیریت آبیاری در باغ‌های مزبور بود. به‌نظر می‌رسد که کنترل خسارت‌ سرمازدگی و اعمال مدیریت کم‌آبیاری تنظیم‌شده در دوره‌ پس از برداشت میوه، بارزترین راهکارهای مؤثر در بهبود نمایه‌های عملکرد آبیاری در این منطقه باشد.