بررسی اثرهای تغییر اقلیم و تاریخ کشت در سناریوهای پانل بین‌المللی تغییر اقلیم بر عملکرد نخود فرنگی با استفاده از مدل AquaCrop

نویسندگان

1 دانشیار گروه مهندسی آب، دانشکده مهندسی زارعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران.

2 استاد گروه مهندسی آب، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران

3 دانشجوی کارشناسی ارشد آبیاری و زهکشی، دانشکده مهندسی زارعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران

4 استادیار، گروه مهندسی آب، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران

doi
10.22092/jwra.2025.366835.1053
چکیده

به منظور استفاده از مدل­ های گیاهی برای بررسی اثرات تغییر اقلیم بر عملکرد محصولات زراعی، مدل AquaCrop برای شبیه­سازی مقدار عملکرد دانه نخودفرنگی در اقلیم آینده، در تیمارهای مختلف آبیاری و تاریخ­های مختلف کشت در شهرستان بابل بکار گرفته شد. برای شبیه­سازی مقادیر عملکرد دانه و زیست توده نخودفرنگی در سه دهه آینده، برای تاریخ ­های کشت 25 مهر، آبان (2، 9، 16، 23 و 30) و 7 آذر تحت گزینه ­های وضعیت اقلیمی آینده 126SSP، 245SSP و 585SSP از گزارش ششم پانل بین­المللی تغییر اقلیم (IPCC ) و در سه سطح 100% (I1)، 80%  (I2)و 60%  (I3) آبیاری کامل استفاده شد. با توجه به نتایج، بیشترین عملکرد نخودفرنگی در دهه 32-2023 در تیمار  I1گزینه 585 SSP در 16 آبان به مقدار 7/3 تن در هکتار و کم‌ترین عملکرد در تیمار I3 گزینه ­ی 585SSP در 7 آذر برابر 4/1 تن درهکتار شبیه­سازی شد. بیشترین عملکرد نخودفرنگی در 42-2033 در تیمار  I1گزینه ­ی 585SSP در 23 آبان برابر 4/8 تن در هکتار و کم‌ترین عملکرد در  I3گزینه­ ی 245SSP در 7 آذر برابر 4/4 تن بر هکتار بود. بیشترین عملکرد نخودفرنگی در 52-2043 در  I1 گزینه­ی 585SSP در 9 آبان برابر 8/7 تن در هکتار و کم‌ترین عملکرد در تیمار  I3گزینه ­ی 126SSP در 25 مهر به مقدار 3/9 تن بر هکتار شبیه­سازی شد. بیشترین مقدار زیست توده نخودفرنگی در 2032-2023 در تیمار  I1گزینه 585 SSP در 23 آبان به مقدار17/1 تن در هکتار و کم‌ترین مقدار در تیمار I3 گزینه­ ی 585SSP در 7 آذر به مقدار10/3 تن بر هکتار به­دست آمد. نیز، بیشترین مقدار زیست توده در 42-2033 در تیمار  I1گزینه­ی 585SSP در 30 آبان برابر 20/1 تن در هکتار و کم‌ترین مقدار در I3 گزینه­ی 245SSP در 7 آذر به مقدار11/1 تن بر هکتار شبیه­سازی شد. بیشترین مقدار زیست توده در 52-2043 در I1 گزینه­ ی 126SSP در 23 آبان به مقدار 20/6 تن در هکتار و کم‌ترین مقدار در تیمار  I3تحت گزینه ­ی 245SSP در 7 آذر برابر 12/7 تن بر هکتار شد. بنابراین بهترین زمان تاریخ کشت برای گیاه نخودفرنگی در شهرستان بابل در تاریخ ­های 9، 16 و 23 آبان در تیمار آبیاری I1 می­باشد که از این نتایج می­توان برای مدیریت بهتر کشت و آبیاری در شهرستان بابل استفاده نمود. به­ طور کلی تغییر اقلیم می‌تواند هم باعث افزایش و هم کاهش عملکرد و زیست‌توده نخودفرنگی شود، اما با مدیریت مناسب آبیاری و انتخاب تاریخ کشت، احتمال افزایش عملکرد بیشتر است.