بهسوی یک مدل مفهومی نهادگرا در مدیریت بلایا و سوانح طبیعی با تاکید بر سیلاب شهری
نویسندگان
1 دانشیار، گروه شهرسازی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 گروه شهرسازی ،دانشکده هنر و معماری ، واحد تهران جنوب ،دانشگاه آزاد اسلامی ، تهران، ایران
3 استاد گروه شهرسازی،دانشکده هنر و معماری ،واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی ، همدان، ایران
doi
10.22124/upk.2023.23529.1828چکیده
بیان مسئله: کشور ایران همواره در برابر بحران ها بهویژه بلایای طبیعی آسیبپذیر بوده است. تحقیقات در حوزه بلایا نشان میدهد که اگرچه این فجایع بر همه کشورها در جهان اثرگذار است؛ با این حال، مجموعه خصایص خطرساز طبیعی و اجتماعی در کشورها قویاً به مجموعه تفاوتها در سیستمهای اجتماعی و سیاسی این ملل در دورههای مختلف وابسته است. این استناد؛ گویای حضور عاملی بسیار پررنگ و اثرگذار در نظم دهی به چگونگی ساختار و فرآیند مدیریت بلایای طبیعی با نام «نهادها» میباشد. امروزه ابعاد نهادی مدیریت بحران بهتدریج جای خود را در ساختار دانشی و حرفهای مدیریت بلایای طبیعی کشور باز کرده با این حال فاقد ساختارهای جهت دهنده لازم در جهت جامع بینی ظرفیتهای نهادگرایی در حوزه مدیریت بلایا و سوانح طبیعی است.هدف: جستجوی یک مدل مفهومی جدید بهمنظور جبران خلأهای در دسترس به دلیل فقدان وجود مدلهای مفهومی روشنکننده جایگاه و ابعاد نهادگرایی در حوزه مدیریت بحران به کمک قرائت های چندوجهی و چندلایه از ابعاد نهادگرایی در حوزه دانش مدیریت بحران و بلایای طبیعی است.روش: رویکرد تحقیق کیفی و مبتنی بر تکنیک تحلیلهای ثانویه از متون نظری در حوزه برنامهریزی، نظریه برنامهریزی و مدیریت بحران از زاویه نگرش نهادگرایی و تکنیک روشی پژوهش اسنادی است.یافتهها: پژوهش به طور مشخص با یکپارچه سازی ظرفیت های نونهادگرایی در دانش شهرسازی؛ یک مدل مفهومی نهادگرا را در حوزه مدیریت بحران را ارئه نموده که در آن سه رکن سازنده «شبکه مفهومی نهادی»، «آسیب ها و دام نهادی» و «مدلهای تحلیلی و ارزیابانه نهادی» با یکدیگر در آن قابل نمایش می باشد و خلأهای کنونی دانش را در این حوزه بهویژه در بین متون داخلی پر نموده است.نتیجهگیری: مدل پیشنهادشده بهعنوان یکی از مدلهای در دسترس در حوزه اشتراکات نهادگرایی و مدیریت بلایای طبیعی علاوه بر امکان ارتقای مطالعات نظری حوزه مدیریت بحران؛ قابلیت جهتگیری در مطالعات کاربردی حوزه مدیریت بلایا همانند مدیریت سیلاب های شهری را در زیر سطوح مختلف فنی، مدیریتی و تصمیمگیری داراست.