فراتحلیل چالشها و موانع اصلی طرحها و برنامههای حفاظت از بافتهای تاریخی در ایران؛ چشماندازی برای مطالعات و اقدامات آینده
نویسندگان
1 دانشیارگروه شهرسازی، دانشکده معماری وهنر، دانشگاه گیلان، رشت، ایران
2 دانشجوی دکتری شهرسازی، دانشکده معماری و هنر، دانشگاه گیلان،رشت، ایران
doi
10.22124/upk.2023.22340.1766چکیده
بیان مسئله: طرحها و برنامههای حفاظت از بافتهای تاریخی در ایران همواره در راستای تحقق بخشیدن به اهداف خود از مرحلهی تهیه تا اجرا با چالشهایی مواجه بودهاند که این چالشها اغلب مانع اجرای طرحها میشده و یا اجرای آنها را با شکست مواجه کرده است. شناسایی و درک صحیح این موانع گامی اساسی در راستای چگونگی رفع آنهاست. هدف: پژوهش حاضر به دنبال شناخت چالشها و موانع اصلی طرحها و برنامههای حفاظت از بافتهای تاریخی در ایران بهمنظور یافتن اولویتهای پژوهشهای آینده از طریق فراتحلیل مطالعات انجامشده در این حوزه است. روش: روش پژوهش «فراتحلیل بر مبنای نظریهی زمینهای» است. نمونهگیری و غربال مقالات با استفاده از معیارها و در طی چند مرحله صورت گرفته است. در تجزیهوتحلیل نمونهها، از طریق کدگذاری باز، اشارات مستقیم و غیرمستقیم مطالعات به موانع و علل عدم تحقق برنامههای حفاظت استخراج گردیده است و در گام بعد، با استفاده از کدگذاری محوری و انتخابی، کدها دستهبندیشده، رابطه بین مقولهها تحلیل و مفاهیم اصلی شکل دادهشده است. یافتهها: یافتههای پژوهش در قالب 9 مقولهی «چالش نهادی و مدیریتی میراث»، «چالش محتوایی و معنایی طرحها و برنامهها»، «چالش رویهای و روششناختی»، «چالش فرهنگی و اجتماعی»، «چالشهای اقتصادی»، «چالش حقوقی، قانونی، ضوابطومقررات حفاظت و توسعه»، «چالش قدرت و سیاست»، «چالش زمان» و «چالش دانش و تخصص» استخراج و طبقهبندی شدند. در این راستا مقولهها و کدهای مربوطه دارای هم پیوندی عمیقی بوده و بعضاً از هم تأثیر گرفته و برهم تأثیرگذارند، بهنحویکه برطرف نکردن یک مانع یا چالش، موجب ایجاد یا تشدید مانعی دیگر خواهد شد. نتیجهگیری: چهار مؤلفه «چالش نظری و ادبیات بومی در حوزهی مرمت و حفاظت شهری»، «چالش معنایی واژگان مرمت و حفاظت»، «شکاف بین تئوری و عمل» و «نوآوری و تکنولوژی» بهعنوان خلأهای اصلی مطالعات پیشین و لزوم در اولویت قرار گرفتن آنها بهمنظور بررسی در مطالعات آتی معرفی گردیدند.
