ارزیابی تأثیر کم‌آبیاری تنظیم‌شده و آبیاری ناقص ریشه بر کارایی مصرف آب بر مبنای تولید و کیفیت علوفه ارزن مرواریدی

نویسندگان

1 دانشیار، گروه مهندسی آب، دانشکده آب و خاک، دانشگاه زابل، زابل، ایران.

2 استادیار، گروه مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران.

3 استاد، پژوهشکده فناوری تولیدات گیاهی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران.

4 دانشجوی دکتری آبیاری و زهکشی، گروه مهندسی آب، دانشکده آب و خاک، دانشگاه زابل، زابل، ایران.

doi
10.22092/jwra.2025.367441.1061
چکیده

کمبود آب در مناطق خشک و نیمه‌خشک، چالشی جدی برای تولید علوفه است، بنابراین، بهینه‌سازی آبیاری و انتخاب ارقام مقاوم به خشکی مانند ارزن ضروری است. در این پژوهش تأثیر دو روش کم‌آبیاری تنظیم‌شده و آبیاری ناقص ریشه در چهار سطح رژیم آبیاری (۱۰۰، ۸۰، ۶۰ و ۴۰ درصد نیاز آبی گیاه) بر عملکرد علوفه، کارایی مصرف آب، درصد و عملکرد پروتئین ارزن مرواریدی هیبرید (رقم نوتریفید) بررسی شد. پژوهش به‌صورت کرت‌های خرد شده نواری در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار و با استفاده از روش آبیاری قطره‌ای با نوار تیپ در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه شهید باهنر کرمان طی دو فصل زراعی ۱۳۹۶ و ۱۳۹۷ انجام شد. نتایج نشان داد که تیمار آبیاری ناقص ریشه با تأمین 100% نیاز آبی گیاه، بیشترین عملکرد علوفه تر و خشک را به‌ترتیب با 80/20 و 16/27 تن در هکتار داشت. تیمار 80% نیاز آبی در همین روش، علاوه بر قرار گرفتن در رتبه دوم با عملکرد علوفه تر و خشک به‌ترتیب 71/71 و 15/45 تن در هکتار، بالاترین عملکرد پروتئین علوفه خشک (1418/70 کیلوگرم در هکتار) و کارایی مصرف آب آبیاری بر اساس عملکرد علوفه تر و خشک (به‌ترتیب 13/74 و 2/97 تن بر مترمکعب) را داد. همچنین، بیشترین درصد پروتئین (11/41) در تیمار آبیاری ناقص ریشه با تأمین 60% نیاز آبی مشاهده شد. به‌طورکلی، آبیاری ناقص ریشه با تأمین 80% نیاز آبی گیاه به‌عنوان یک راهکار مناسب برای بهبود کارایی مصرف آب آبیاری و حفظ کیفیت و کمیت علوفه در شرایط کم‌آبی توصیه می‌شود.