بازخوانش ساحت های هستی شناختی زیستپذیری (زیستپذیری یک "مقوله غالب از گفتمان شهری")
نویسندگان
1 استادیارگروه هنر و معماری دانشگاه پیام نور تهران-ایران
2 دکتری برنامه ریزی شهری و کارشناس پژوهشکده چشم انداز و آینده پژوهی، تهران ، ایران
doi
10.22124/upk.2023.22773.1798چکیده
بیان مسئله: تفکیک و تصریح مرزهای مفهومی زیستپذیری با مفاهیم کیفیت زندگی، پایداری و رفاه به دلیل تشابهات و تفاوتهای مفهومی مختلف ابهامآمیز است. اصطلاحاتی از این دست اغلب بدون تعریف یا زمینه مطالعاتی کافی استفاده میشوند. در نتیجه، این اصطلاحات به معنای واقعی هر آنچه پژوهشگران خودشان از آنها به شناخت مفهومی رسیدند، تعریف شده و اجماع غیرممکن است. این سردرگمی با این واقعیت زیاد میشود که بسیاری از این اصطلاحات غالباً بهجای یکدیگر استفاده میشوند. بنابراین بازخوانش هستیشناختی زیستپذیری برای جلوگیری از سردرگمی موجود پژوهشگران در تقابل و تعامل با این مفاهیم ضروریست. لذا هرگونه خلط مفهومی در ساحتهای شناخت زیستپذیری میتواند در بنیانهای علمی و فلسفی شناخت و نتایج تجربیتر سبب نوعی کژفهمی گردد.هدف: پژوهش حاضر با هدف بازخوانش هستی شناختی زیستپذیری در مطالعات شهری انجامگرفته است.روش: نوشتار حاضر از نوع تحقیق توسعهای-اکتشافی است، با مدد از روش کیفی و به واسطه مرور اسناد کتابخانهای و از طریق توصیف، تحلیل، بسط آرا، گفتمانها و رویکردهای نظری، در پی بازخوانش ساحتهای هستی شناختی زیستپذیری است. بنابراین، به استنباط مفاهیم چیســتی و هســتیشناختی زیستپذیری، با مراجعه به متون این حوزه و منابع مرتبط با آن، به دریافت مفاهیم و تحلیل آنها میپردازد.یافتهها: نتایج پژوهش حاضر نشان داد زیستپذیری یک فرامفهوم برای کیفیت زیستمحیطی و زیرمجموعهای از پایداری است که مستقیماً بر ابعاد فیزیکـی، اقتصادی و روانی زندگی مردم تأثیر میگذارد و دربرگیرنده مجموعهای از ویژگیهای اکتسابی محیط است که آن را به مکانی مطلوب، مناسب و جذاب برای زندگی، کار و بازدید همه مردم تبدیل میکند.نتیجهگیری: به نظر میرسد که ماتریالیسم و مدرنیسم بر مفهوم بنیادی زیستپذیری تأثیر گذاشتند و در ادامه این مفهوم با قرار گرفتن در هسته ارزشهای پساماتریالیستی بهعنوان یک سیستم و جنبش ارزشی علاوه بر برآورد ساختن نیازهای مادی ساکنین (مانند امنیت، معیشت و سرپناه)، برای انتقاد و مقابله با افراط در سیاستهای حاکم بر رشد شهری و نظریه کارکردگرایی مدرن استفاده شده است. از این رو، زیستپذیری بهعنوان یک گفتمان متقابل از شهر "عادلانه"، "خوب" یا "حق به شهر" برای طرفداری و دفاع از طبقات فرودست که توسط گفتمانهای غالب شهری به حاشیه رانده شدهاند، ایجاد شده است.
