فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

بیان‌مسئله: گرچه در یک قرن اخیر، مقوله شهر اسلامی موردتوجه پژوهشگران بوده است؛ همچنان شاهد وجود سؤالات و ابهامات بسیاری در این زمینه هستیم. با توجه به فقر نظریه‌پردازی علمی در جوامع اسلامی از سویی و ظرفیت نظری جهان‌بینی اسلامی از سویی دیگر، نیازمند شناسایی ماهیت شهر اسلامی جهت کاربست آن در شهرسازی با قابلیت پاسخگویی به نیازها و معضلات شهرسازی روز دنیا هستیم.هدف: هدف این پژوهش، بررسی چیستی شهر اسلامی و ضرورت‌های شهرسازانه مبتنی بر آن، تحلیل رویکردهای حاکم بر مطالعات موجود و ارائه مفهومی کل‌نگر برای آن است.روش: این پژوهش به لحاظ هدف، از نوع بنیادی و به لحاظ روش انجام، از نوع توصیفی تحلیلی است. در گردآوری داده‌ها در این پژوهش کیفی، از اسناد و منابع کتابخانه‌ای بهره گرفته و در تجزیه‌وتحلیل یافته‌ها نیز از روش‌های تحلیل محتوا و فراتحلیل استفاده‌شده است.یافته‌ها: مطالعات صورت گرفته در حوزه شهر اسلامی را می‌توان در چهار مقوله اصلی دسته‌بندی کرد: کالبد شهر اسلامی، ماهیت اجتماعی شهر اسلامی، حاکمیت و مدیریت شهر اسلامی و فلسفه صدرایی و بعد عدالت شهر اسلامی. مفاهیم ثانویه بعد کالبدی شامل مسجدمحوری، درون‌گرایی، محله‌محوری و طبیعت‌گرایی، مفاهیم ثانویه بعد ماهیت اجتماعی شامل امنیت اجتماعی، اخلاق شهروندی، نظارت اجتماعی، مشارکت اجتماعی، عدالت اجتماعی، تکالیف اجتماعی، تعاملات مستحکم اجتماعی و همسایگی، مفاهیم ثانویه بعد حاکمیت و مدیریتی شامل حاکمیت الهی،  مدیریت اسلامی و رونق اقتصادی و مفاهیم ثانویه بعد فلسفه اسلامی ملاصدرا و عدالت اجتماعی شامل سیاست­ها و رهبری آرمان‌شهر، مشارکت شهروندان، عدالت در آرمان‌شهر و رشد و توسعه فرآیندی است.نتیجه­ گیری: مطابق نتایج فراتحلیل، مقوله‌های مذکور، نمی‌توانند به‌تنهایی ماهیت شهر اسلامی را به‌گونه‌ای قابل تسری به ازمنه و امکنه گوناگون تبیین نمایند. ماهیت شهر اسلامی مطلق نبوده بلکه نسبی و بر پایه عدالت است و شهرها می‌توانند در طی درجات کمال خود به سمت اسلامی‌تر شدن حرکت نمایند.