رابطة یک‏جانشینی و نظام خویشاوندی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترا، دانشگاه موزۀ انسانی فرانسه

2 عضو هیئت‌علمی گروه انسان‌شناسی دانشکدة علوم اجتماعی دانشگاه تهران

doi
10.22059/jsr.2012.56176
چکیده

مردم ایلام در گذشته زندگی عشایری داشته‌اند که نظام سلسله‌مراتبی ایلی و هنجارهای خویشاوندی، بر آن حاکم بوده است. این مردم به‌تدریج اسکان داده شده‌اند و زندگی‌شان صورتی شهری به خود گرفته است. پرسش آن است که آیا بعد از این اسکان، نحوۀ زندگی مردم به‌طور کامل تغییر کرده و اکنون شهر با حاکمیت نظام دیوان‌سالار اداره می‌شود یا هنوز نظام خویشاوندی بر زندگی و روابط اجتماعی افراد حاکمیت دارد. زندگی اجتماعی در شهر ایلام، تا چه ‌حد مبتنی‌‌‌بر قواعد شهروندی است و تا چه ‌حد نظام خویشاوندی در آن تعیین‌کننده است؟ براساس نتایج این تحقیق، در شهر - عشیرۀ ایلام، مفهوم شهروندی شکل نگرفته است و افراد، بیش از آنکه خود را یک شهروند ایلامی تلقی کنند، خود را متعلق به یک ایل یا طایفه می‌دانند. در ایلام، افراد هنوز بیش از آنکه تحت حمایت‌های اجتماعی نظام دیوان‌سالارِ شهری باشند، از حمایت‌های ساختار خانوادگی بهره می‌برند. درصدِ بالای ازدواج‌های درون‌همسری، نحوۀ پراکندگی قومیتی در فضای شهری، انتخاب اعضای شورای شهر به شکلی قومیتی، نحوۀ گذرانِ اوقات فراغت به‌صورت دسته‌جمعی و خانوادگی و حضور قدرتمند هنجارهای خانوادگی در مراسم مختلف مانند عروسی، عزاداری، خون‌بس و لویرات، نشانه‌هایی از حاکمیت هنجارهای قبیله‌ای و خانوادگی در شهر ایلام است.