فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

بیان مسئله: تضاد بین حقوق مالکان خصوصی و منافع عمومی و تلاش برای ایجاد تعادل بین این دو همواره از مهم­ترین چالش­های برنامه­ریزی فضایی بوده است. گسترش روزافزون شهرها و روند کاهنده عرضه زمین قابل توسعه، حق استفاده و توسعه زمین را به باارزش‌ترین منبع تبدیل نموده و ابهام در تعریف و عدم تعیین دقیق مالکیت این حقوق سبب رقابت غیرمولد مالکان زمین، توسعه‌گران و عاملان دولتی و عمومی برای کسب آن، تشدید تضاد منافع عمومی و خصوصی و نابرابری فضایی شده است که لزوم توجه به الزامات نهادی در برنامه‌ریزی فضایی را بیش از پیش ضروری ساخته است.هدف: ازینرو هدف این مقاله کشف چیستی حقوق مالکیت زمین و اجزاء آن و تبیین ارتباط و میان‌کنش بین نهادهای برنامه­ریزی فضایی و حقوق مالکیت است.روش‌شناسی: این پژوهش براساس هدف، بنیادی و ماهیتاً کیفی است و با اتخاذ رویکرد تبیینی- اکتشافی به مرور و تحلیل سیستماتیک منابع و متون می‌پردازد. واقع‌گرایی انتقادی به‌عنوان موضع فلسفی و پس­کاوی به‌عنوان منطق استدلال و راهبرد پژوهش انتخاب شده است.یافته‌ها: با استفاده از رهیافت نهادگرایی جدید و حقوق مالکیت و به‌کارگیری تحلیل نهادی، این مقاله علاوه بر تدوین چهارچوب نظری، یک چهارچوب مفهومی که رابطه­ و میان­کنش بین دو نهاد برنامه­ریزی فضایی و حقوق مالکیت زمین و چگونگی تخصیص این حقوق در شهر را تبیین می‌کند، ارائه می‌نماید.نتیجه‌گیری: تحلیل نهادی به‌کار رفته بیان می‌کند که محصولات نهایی نظام برنامه‌ریزی فضایی از قبیل پهنه‌بندی، ضوابط و مقررات و پروانه/مجوز ساخت، یک بسته حقوق مالکیت برای هر قطعه زمین است. ازینرو حل تعارض و تضاد منافع قابل توجه در توسعه زمین شهری نیازمند تعریف و تعیین دقیق و آشکار مالکان هر یک از اجزاء این بسته حقوق می‌باشد. بنابراین ضروری است برنامه‌ریزان فضایی، بازاندیشی در نحوه تخصیص حقوق زمین و تعیین مالکان این حقوق را در کانون توجه خود قرار دهند.