فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: گیاه زنجبیل (Zingiber officinale Roscoe) یکی از گیاهان خانواده Zingiberaceae بوده و از مهم‌ترین ادویه‌‌های‌‌جهان است که ریزومی تند و معطر تولید می‌کند و خواص درمانی زیادی دارد. این گیاه توانایی تولید بذر را به‌دلیل عقیمی شدید ندارد. تکثیر گیاه از طریق ریزوم، هزینه‌های کشت و احتمال حمله عوامل بیماریزا را بالا می‌برد. بنابراین استفاده از روش‌های تکثیر کشت بافت می‌تواند کمک موثری در جهت افزایش نرخ تکثیر و کنترل آلودگی داشته باشد. برای حصول نتیجه بهتر برای کشت‌بافت، ریزنمونه باید از منابع مادری سالم، تازه و قوی حاصل شود. به دلیل آن که در کالوس و جنین‌زایی سوماتیکی امکان ایجاد موتاسیون وجود دارد معمولا برای تکثیر از این روش‌ها استفاده نمی‌شود و بهتر است از ریز‌نمونه‌های نوک‌شاخه و یا جوانه‌ریزوم که امکان حفظ خصوصیات ژنتیکی را دارند استفاده شود. مواد و روش‌ها: جهت تکثیر مستقیم، از ریزنمونه ساقه‌ی برش خورده گیاه‌بالغ زنجبیل، برگ‌ها، طوقه و قطعات برش خورده جوانه ریزوم زنجبیل در محیط کشت پایه‌ی MS با 9 نوع ترکیب هورمونی مختلف استفاده شد که در آن‌ها از هورمون‌های BAP و NAA به تنهایی و یا در ترکیب با هم در غلظت‌های‌مختلف به‌منظور شاخه زایی استفاده گردید. ریز‌نمونه ها پس از شاخه‌زایی به محیط کشت MS حاوی یک میلی‌گرم‌ بر ‌لیتر‌NAA و IBA ‌جهت‌ریشه‌زایی‌منتقل شدند. گیاهچه‌های بدست آمده در گلدان کاشته شده و به تدریج با محیط بیرونی سازگار شدند.نتایج: بهترین ریز نمونه برای تکثیر سریع و آسان زنجبیل جوانه سالم ریزوم این گیاه بود. بهترین تیمار برای شاخه‌زایی، 2‌میلی‌گرم‌ بر‌ لیتر از هورمون BAP و یک میلی‌گرم بر لیتر از هورمون NAA در محیط‌کشت MS بود که 7‌شاخه در ریزوم جوانه تولید نمود. بهترین تیمار برای ریشه‌زایی، در محیط‌کشت MS حاوی یک میلی‌گرم بر لیتر از هورمون NAA بود که 7‌عدد ریشه را در شاخه تولید نمود. در ادامه، گیاهچه‌های کشت‌بافتی در گلدان حاوی خاک باغچه و کوکوپیت به نسبت 1:1 با موفقیت با محیط گلخانه سازگاری یافتند.نتیجه گیری: نتایج پژوهش حاضر نشان داد، ریزازدیادی گیاه زنجبیل تحت تاثیر نوع تنظیم‌کننده‌های رشد و غلظت آن‌ها در محیط‌کشت MS قرار می‌گیرد و ریزنمونه جوانه ریزوم برای تکثیر مستقیم دارای نتایج مطلوبی می‌باشد.