فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

با توجه به اهمیت تأمین غذا در فرآیند توسعه اقتصادی، بحث امینت غذایی در کشورهای در حال توسعه به‌‏طور جدی مطرح است. در این زمینه، قیمت مواد غذایی به‏‌عنوان یکی از مهم‏ترین مؤلفه‌‏های مؤثر بر عرضه و تقاضای محصولات غذایی و کشاورزی همواره در کانون توجه سیاست‌گذاران قرار دارد. از این‌رو، در مطالعه حاضر، به بررسی آسیب‌پذیری مصرف‌کنندگان ایرانی از افزایش قیمت محصولات کشاورزی وارداتی پرداخته شد. بدین منظور، ابتدا مقادیر واردات گروه‌­های کالایی غلات (شامل برنج، گندم، ذرت و جو)، گوشت (شامل گوشت گوسفند، گوشت گاو و گوشت مرغ)، روغن‌های خوراکی (شامل روغن سویا، روغن آفتابگردان، روغن ذرت و کره) به‌‏همراه سه کالای چای، پنیر و شکر استخراج شدند. سپس، برآورد کشش‌های قیمتی و درآمدی (مخارج) مواد غذایی یادشده در چارچوب نظام تقاضای تقریباً ایده‌آل درجه دوم (QUAIDS) صورت گرفت. در مرحله بعد، با استفاده از داده‌های سازمان خواربار و کشاورزی (فائو) در زمینه محصولات وارداتی و معیار تغییرات جبرانی (CV)، آثار رفاهی آن بر اساس چهار سناریو برای دوره 2021-2000 بررسی شد. در پژوهش حاضر، سناریوهای چهارگانه بدین صورت تعریف شدند: 1) تغییر قیمت جهانی مواد غذایی، 2) افزایش هزینه‌های تولید ناشی از افزایش قیمت نهاده‌های وارداتی در تولید گروه‌های کالایی مورد بررسی، 3) افزایش قیمت ناشی از حذف ارز ترجیحی و 4) افزایش شاخص قیمت جهانی مواد غذایی پس از حمله روسیه به اوکراین. یافته‌های پژوهش نشان داد که از میان سناریوهای یادشده، بیشترین اثرات منفی رفاهی ناشی از حذف ارز ترجیحی بوده که به‏طور متوسط، باعث افزایش حدود 24 درصدی مخارج خانوارها شده است. از آنجا که اکنون آثار سیاست حذف ارز ترجیحی قابل اندازه‌گیری است، سیاست‌گذار می‌تواند با بازنگری این سیاست و یا در صورت نیاز، با اتخاذ سیاست‌های مکمل آن، به جبران اثرات منفی این سیاست بپردازد. البته، سیاست‌های اقتصادی مکمل باید به‌گونه‌­ای طراحی شوند که ترکیبی بهینه از عدالت و کارآیی تحقق یابد و آثار منفی رفاهی سناریوهای مورد بررسی به‌‏ویژه برای گروه‌های کم‏درآمد، با بهره‏‌گیری از روش پرداخت‌های مستقیم، تأمین کالابرگ یا سایر روش‌‏های پرداخت یارانه، جبران شود.