جایگاه مذاکره در حل و فصل اختلافات صنعت نفت و گاز ایران - مطالعه موردی میدان گازی آرش
نویسندگان
1 گروه حقوق خصوصی، واحد بوشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، بوشهر، ایران.
2 گروه حقوق نفت و گاز، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
3 گروه حقوق جزا و جرم شناسی، واحد بوشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، بوشهر، ایران.
doi
10.22034/ejs.2025.475045.1930چکیده
زمینه و هدف: میدان گازی آرش که از سوی کشورهای عرب منطقه به نام الدره شناخته میشود، در یک وضعیت بسیار ویژه و خاص قرار دارد. این میدان گازی به طور مشترک در آبهای ایران، عربستان و کویت قرار داشته و در نتیجه هر سه کشور درباره مالکیت این میدان گازی، ادعا دارند؛ بنابراین ابهام بزرگی مطرح است که کدام کشور بیشترین تملک را بر این میدان گازی دارد یا اساساً ظرفیتهای برداشت از این میدان گازی از سوی هر کشور باید با چه درصدهایی مشخص شود. در وضعیتی که با چنین ابهامی رو به رو هستیم، سادهترین و بدیهیترین پاسخ در حقوق بینالملل، تعیین مرزها و استفاده اشتراکی و مسالمتآمیز از این میدان گازی است. به دلایل متعددی از جمله قریب الوقوع بودن حضور شرکتهای خارجی در پروژه استخراج این میدان گازی، بسیار مهم است که مقامات ایرانی هر چه سریعتر، ضمن درک اهمیت این موضوع اقدامات دیپلماتیک را آغاز نموه و با طرفین وارد مذاکره شوند. مواد و روشها: این تحقیق از نوع نظری بوده و روش تحقیق به صورت توصیفی-تحلیلی است و بر مبنای جمعآوری اطلاعات به صورت کتابخانهای و با مراجعه به اسناد، کتب و مقالات صورت گرفته است. ملاحظات اخلاقی: در تحقیق حاضر، اصل امانتداری، صداقت، بی طرفی و اصالت اثر رعایت شده است. یافتهها: با توجه به شرایط پیچیده جغرافیایی میدان گازی آرش، به نظر میرسد تصمیم در خصوص آن حتی برای دادگاه بینالملل هم بسیار دشوار خواهد بود، بنابراین بهتر است که طرفهای مورد اختلاف با یکدیگر همکاریهای مشترکی داشته و خودشان مسائل فیمابین را حل کنند و این کار را با مذاکره حل و فصل نمایند. در صورتی که مذاکرات فنی صورت بگیرد و اگر از بخش مرکزی میدان گازی آرش هر کدام از ۳ کشور ۱۰ کیلومتر از حدود مورد انتظار خود عقب نشینی کنند، شاید بشود به یک توافق رسید. البته این کار به از خود گذشتگی مساوی و عادلانه از سوی هر ۳ کشور بستگی دارد و چنانچه نمایندگان طرفین اختلاف این گذشتها را در نظر بگیرند، بدون دادگاه هم میتوانند مسئله را حل و فصل نمایند. نتیجه: در شرایط کنونی منطقه احساس میشود به منظور حفظ ثبات، امنیت و اجتناب از بروز هر گونه بحران جدید در منطقه، مقامات کشورهای ذی نفع با درایت، حکمت و عقلانیت در ادامه نشستهای قبلی و به دور از هر گونه جار و جنجال رسانهای و شانتاژ تبلیغاتی با نگاه مثبت و راهبرد برد- برد به رایزنی و انجام مذاکرات تا نیل به تفاهم و حل منصفانه اختلاف موجود اقدام نمایند تا کشورهای ذی ربط از منافع آن منتفع گردند. به نظر می رسد که استفاده از روشهای مسالمتآمیز و جایگزین که صرفاً محدود به راه حلهای حقوقی نبوده و بسیار منعطف و نوآورانهاند، ضمن حل مسالمتآمیز اختلافات، موجب حفظ روابط دوستانه و حقوق طرفین، کاهش هزینه و سرعت رسیدگی به اختلافات میگردد.