شناسایی محرک‌های اثرگذار و سناریوپردازی توانمندسازی زنان در تعاونی‌ها و صندوق‌های خرد روستایی و عشایری استان آذربایجان شرقی

نویسندگان

1 دانشیار گروه جغرافیا و برنامه ریزی روستایی دانشگاه تبریز

2 محقق پسادکترا، گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشکده برنامه‌ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.

doi
10.22034/gp.2025.67013.3396
چکیده

این مطالعه با رویکرد آینده‌نگاری، به‌دنبال شناسایی محرک‌های اثرگذار و سناریوپردازی توانمندسازی زنان در تعاونی‌ها و صندوق‌های خرد روستایی و عشایری استان آذربایجان شرقی (افق 1412) است. با هدف کاربردی، ماهیت توصیفی-تحلیلی، رویکرد آینده‌نگری و سناریویی، روش ترکیبی (آمیخته) و طرح اکتشافی (مدل توسعه ابزار) را اتخاذ کرده است. پارادایم فلسفی تحقیق بر انسجام هستی‌شناسی و معرفت‌شناسی در چارچوب روش‌های ترکیبی تأکید دارد. روش تحلیل داده‌ها مبتنی بر الف) تحلیل علم‌سنجی با VOS viewer، ب) تحلیل ساختاری محرک‌های کلیدی با میک‌مک، و ج) ارائه سناریوهای سازگار با استفاده از سناریوویزارد است. حجم نمونه شامل زنان فعال و عضو در تعاونی‌های روستایی و صندوق‌های خرد (132 نفر به صورت نمونه‌گیری آسان و در دسترس) و متخصصان و اساتید مرتبط (پانل خبرگان: 30 نفر) است. نتایج علم‌سنجی نشان داد در سال‌های اخیر «تاب‌آوری روستایی»، «کارآفرینی»، «ناامنی غذایی»، «سرمایه اجتماعی» و «تحول روستایی» واژگان نوظهور و برجسته‌ای هستند که در هم‌پیوندی خاص با واژگان «توانمندی زنان» و «توانمندسازی زنان روستایی» ارتباط معناداری ایجاد کرد‌ه‌اند. نتایج تحلیل آینده‌پژوهی نیز نشان داد از تعداد 9 پیشران اصلی برحسب ماتریس تأثیرگذاری و وابستگی بالقوه مستقیم و غیرمستقیم متغیر «تغییر ماهیت کسب‌وکار با توجه به پیشرفت‌های فناوری و ابتکارات پایداری و تحول روستایی» در رتبه اول تأثیرگذاری مستقیم و غیرمستقیم قرار دارد. «وضعیت عالی سود اقتصادی پروژه‌های جدید بر اثر طرح توجیهی علمی در شروع حرفه» به عنوان مهم‌ترین سناریو سازگار شناسایی شد. عناصر سناریوی گزارش‌شده مجموعه کاملی از مفروضات پشتیبان متقابل را تشکیل می‌دهند و سناریو را می‌توان به‌عنوان یک سازگار درونی ارزیابی کرد. پشتیبانی از مفروضات توصیفگرهای «تغییر ماهیت کسب‌وکار با توجه به پیشرفت‌های فناوری و ابتکارات پایداری و تحول روستایی» و «تأمین مالی خرد توسط زنان و صندوق خرد به‌مثابه تضمینی برای اقشار ضعیف و آسیب‌پذیر» بسیار ضعیف است و تداخل‌های غیرمنتظره در این توصیفگرها ممکن است بتواند سناریو را بی‌ثبات کند.