فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

گندم در کشور و حتی در جهان محصولی استراتژیک محسوب شده و سطح زیر کشت زیادی (تقریبا 50% اراضی تحت کشت کشور) را به خود اختصاص می­دهد. هدف اصلی از این بررسی، مرور و تحلیلی بر وضعیت بهره­وری آب گندم کشور و مقایسه مقادیر آن با مقادیر جهانی بود. برای این منظور با گرد­آوری و مرور منابع علمی کشوری و بین­المللی مقادیر گزارش شده برای بهره­وری آب گندم (در سطوح کلان کشور، حوضه آبریز و استانی)، جمع­ بندی­ها، محاسبات، تجزیه و تحلیل­ها، و نتیجه ­گیری­ های لازم به عمل آمد. بر اساس نتایج، دامنه تغییرات بهره­وری آب گندم در سطح کشور و جهان بسیار وسیع بوده (به ترتیب 2/2-0/25 و 3/9-0/3 کیلوگرم بر مترمکعب) و بسته به شرایطی نظیر مناطق جغرافیایی، آب و خاک، سیستم­ های مختلف آبیاری، اقلیم و غیره تغییرات زیادی دارد. بهره­ وری آب گندم آبی کشور (در مقیاس ملی) برابر 0/87 کیلوگرم بر متر­مکعب برآورد می­گردد که در مقایسه با اعداد  جهانی در دامنه متوسط قرار می­گیرد. همچنین، بر اساس مقادیر بهره­ وری آب گزارش شده در مقیاس استانی، متوسط بهره­ وری آب گندم در کشور برابر 0/75 کیلوگرم بر مترمکعب بوده که مجدداً در مقایسه با اعداد جهانی در حد وسط (رو به پائین) قرار دارد. با مقایسه میانگین بهره­وری آب گندم در کشور (75/0 کیلوگرم بر متر­مکعب و مقایسه آن با میانگین بهره­ وری آب گندم 10 کشور عمده تولیدکننده گندم جهان (0/93 کیلوگرم بر متر­مکعب)، بهره ­وری آب گندم کشور حدود 25% کمتر از متوسط این کشورها می­باشد. همچنین متوسط مقیاس ملی (برای کشور ایران) و جهانی این شاخص به ترتیب  0/93 و 1/1 کیلوگرم بر مترمکعب است. لذا مقدار شاخص بهره­ وری آب گندم کشور نسبت به متوسط جهانی خیلی وضعیت نامساعدی ندارد و فاصله نسبتا کمی (22%) برای افزایش آن تا حد متوسط جهانی وجود دارد. ولی فاصله آن تا کشورهای پیشرو و با مقادیر بالای بهره­وری آب گندم (صرفنظر از اهمیت و وسعت کشت گندم در آنها) (نظیر اکثر کشورهای اروپای غربی، آفریقای جنوبی، و مصر در خاورمیانه) ( که تقریبا 1/4 کیلوگرم بر متر­مکعب است)، فاصله نسبتا زیاد (50% کمتر) است. نتیجه­گیری این است که دامنه تغییرات بهره­ وری آب گندم در استان­ها و مناطق مختلف کشور زیاد است، همچنین امکان زیادی برای افزایش آن در مناطق مستعد حتی تا دو برابر مقدار فعلی وجود دارد، که با برنامه ریزی­ها و سرمایه­ گذاری­ های لازم درمیان­ مدت قابل حصول خواهد بود.