چالش های سیاست مسکن شهری در ایران

نویسندگان

1 دانشجو

2 گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی دانشکده جغرافیا و برنامه ریزی دانشگاه تبریز

3 گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی دانشکده جغرافیا و برنامه ریزی دانشگاه تبریز

doi
10.22034/gp.2025.65860.3364
چکیده

دستیابی به مسکن بویژه درکلانشهرهای کشورهای درحال توسعه که مشکلات عمقی شهرنشینی سریع،شهرنشینی فقرواقتصادهای تورمی غیرمنطقی دارند؛بصورت یکباره امکان پذیر نیست،بلکه به سال‌ها سیاستگذاری‌های تداومی وانعطاف‌پذیرکه بصورت تدریجی توسط عوامل اصلی پیش روند،نیاز است.هدف اصلی از سیاست‌های حوزه مسکن،رفع چالش‌های سیاست مسکن شهری گروه هدف می‌باشدکه تمرکز اصلی تحقیق است.سازوکارورودبه شرایط بازار مسکن کنونی چه دربعد دولتی وچه دربعد بازاری باوجود ساختارهای موجودوچالش‌های اقتصادی،اجتماعی،محیطی-کالبدی ومدیریتی امکان پذیر نیست؛در حالی که هدف اصلی سیاست‌هاتأمین مسکن برای«همه»بویژه اقشار کم درآمداز جهت خانه‌دارشدن مالکیتی یااستیجاری و قابلیت استطاعت است.این پژوهش براساس هدف، بنیادی وماهیتاً ترکیبی است وبااتخاذ رویکرد تبیینی وتحلیل محتوابه مروروتحلیل سیستماتیک منابع ومتون درزمینه موضوع می‌پردازد.روش تحقیق بکارگرفته شده درجهت دستیابی به هدف در نظرگرفته شده،تحلیل محتوای تلفیقی است؛بطوری‌که بامفروض گرفتن تعریف‌های مشخص به مطالعه متون پرداخته شد.این مفاهیم وتعاریف عملیاتی براساس مباحث نظری استخراج شد.درگام دوم بازیابی منابع براساس کلیدواژگان،عنوان وچکیده انجام شدودرمرحله سوم باکمک پرسشنامه خبرگان تحلیل وچارچوب مفهومی باتحلیل عاملی تأییدی درنرم افزار اسمارت پی ال اس جهت گزینش معرف‌های اصلی تدوین شد.این مقاله به چالش‌های سیاست‌گذاری مسکن شهری ایران بعنوان یک نیازاجتماعی پرداخته است؛چرا که بامشکلات اجتماعی،ساختاری-نهادی،اقتصادی،محیطی-کالبدی ومدیریتی گوناگونی روبرو هستند.ازطرف دیگربسیاری ازخانوارهاازشرایط سکونتی موجود،ناراضی می‌باشند،چراکه عامل اجتماعی درسیاست‌گذاری‌ها مغفول مانده است؛بنابراین چالش‌های موجودباید بصورت هم‌افزا-تدریجی برطرف شوند.باگزینش معرف‌های اصلی مرتبط با5سازه اصلی وطرح45سوأل نهایتاً20سوأل ومعرف اصلی شناسایی گردید.در عامل ساختاری-نهادی3معرف،تفکرات رادیکالی وتمرکز کامل دربخش مسکن،بنگاهداری دولت وعدم وابستگی به مسیرسیاست‌هابه عنوان معرف‌های کلیدی؛در عامل اقتصادی نیز3معرف، قیمت نفت،تحریم‌های اقتصادی وتحولات نرخ ارزوعدم شفافیت وثبات دربازارهای موازی زمین ومسکن؛در عامل اجتماعی5معرف،نبود جوامع مختلط،عدم مشارکت،عدم توجه به جامعه ودر نهایت تفاوت درباور کارشناسان وفقرا دراثربخشی سیاست‌ها؛در عامل محیطی- کالبدی نیز4معرف،مشکلات طراحی ومهندسی مساکن موجود،عدم توجه به شرایط اقلیمی،عدم توجه به روابط همسایگی وتراکم نامناسب ساختمانی ودرنهایت درعامل مدیریتی5معرف،شاخص‌های مسکن،عدم انعطاف‌پذیری طرح‌های جامع درتوجه به مسکن، نبودنظام استیجار،عدم تلفیق سیاست‌های مسکن باسایرسیاست‌هاونهایتاً عدم توجه به سیاست زمین شناسایی گردید.