ارزیابی تغییرات الگوهای اقلیمی خلیج فارس و دریای عمان در پاسخ به نوسانات مادن جولیان (MJO)
نویسندگان
1 استاد آب و هواشناسی، گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.
2 دانشجوی دکتری آب و هواشناسی، گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران
doi
10.22034/gp.2025.65185.3343چکیده
هدف: در پژوهش حاضر، ارتباط شاخص نوسان مادن-جولیان (MJO) در زمان چیرگی فازهای مختلف آن با الگوهای اقلیمی حاکم بر خلیج فارس و دریای عمان طی دوره 1994 تا 2023 بررسی شده است.روش پژوهش: دادههای شاخص MJO از سایت اداره هواشناسی استرالیا دریافت و فازهای هشتگانه این شاخص تفکیک شدند. روزهای فرین با شرط توالی بیش از 15 روزه انتخاب و آرایش هر کدام از فازها با نمودار ویلر و هندون در نرمافزار متلب ترسیم گردید. دادههای مربوط به بارش، دمای هوا، دمای سطح دریا، فشار سطح دریا، ارتفاع ژئوپتانسیل، تراکم ابر و تشعشع خروجی موج بلند (OLR) از سایت NOAA اخذ و تغییرات الگوهای اقلیمی در زمانهای چیرگی هر فاز بررسی شدند.نتایج یافتهها: فازهای 1 و 2 نوسان مادن-جولیان بیشترین تعداد توالیهای پیوسته با مدت بیش از 15 روز را با 9 مورد رخداد به خود اختصاص دادهاند. بررسی OLR نشان داد که در محدوده فعالیت هر یک از این فازها، میزان انرژی تابشی سطح زمین به حداقل مقدار کاهش یافته است. این وضعیت به تقویت فعالیتهای همرفتی و افزایش تراکم ابر در این مناطق انجامیده است. در تمام دورههای حاکمیت فازهای هشتگانه نوسان مادن-جولیان، حضور یک سامانه کمفشار حرارتی در منطقه مورد مطالعه مشاهده شده است.نتیجهگیری: نوسان مادن-جولیان بهصورت فازبندیشده تأثیر قابلتوجهی بر الگوهای اقلیمی خلیج فارس، دریای عمان داشته است. در فازهای 1، 2 و 5، پدیده بلوکینگ بر منطقه مورد مطالعه حاکم بوده و با انسداد هوای گرم و خشک، دمای سطح دریا را افزایش داده و میزان بارش کاهش یافته است. در فازهای 3، 4، 6، 7 و 8، شرایط چرخندگی مثبت در جلوی محور ناوه و ورود مستقیم بادهای مرطوب غربی از دریای مدیترانه، باعث افزایش بارش در مناطق مورد مطالعه شده است.