واکاوی و تحلیل پیشران‌های موثر بر توانمندسازی سکونتگاه‌های غیررسمی با تاکید بر رویکرد هم‌آفرینی (مورد مطالعه: محله‌های اسکان غیررسمی شهر زنجان)

نویسندگان

1 دانشگاه زنجان

2 عضو هیات علمی گروه جغرافیا

doi
10.22034/gp.2025.65242.3346
چکیده

هدف: رویکرد هم‌آفرینی در توانمندسازی می‌تواند به بهبود شرایط زندگی ساکنان مناطق غیررسمی و حاشیه‌نشین کمک کند و به آن‌ها این امکان را می‌دهد که در فرآیندهای تصمیم‌گیری و طراحی خدمات نقش فعالی ایفا کنند. این رویکرد نه تنها به تقویت ظرفیت‌های فردی و اجتماعی کمک می‌کند، بلکه می‌تواند به ایجاد راه‌حل‌های پایدار و مؤثر برای چالش‌های موجود منجر شود. روش: تحقیق حاضر با استفاده از مدل ساختاری-تفسیری بدنبال تحلیل پیشران‌های موثر بر توانمندسازی سکونتگاه‌های غیررسمی با تاکید بر رویکرد هم‌آفرینی در محله‌های اسکان غیررسمی شهر زنجان است. گردآوری داده‌ها بصورت مطالعات پیمایشی و کتابخانه‌ای انجام شد. جامعه آماری تحقیق در قالب پنل نخبگان شامل 20 نفر از اساتید و دانشجویان دکتری شهرسازی، برنامه‌ریزی شهری و مدیریت شهری هستند، که با روش نمونه‌گیری گلوله برفی انتخاب شدند. برای تجزیه و تحلیل داده‌ها از روش نظریه داده بنیاد با کمک نرم‌افزار MAXQDI و رویکرد تحلیل اثرات متقابل تعادلی با کمک نرم‌افزار Scenario Wizard استفاده شد. نتایج: یافته‌های تحقیق براساس مدل گرندد تئوری نشان داد که مهم‌ترین مولفه‌های توانمندسازی سکونتگاه‌های غیررسمی با تاکید بر رویکرد هم‌آفرینی شامل ظرفیت‌سازی، هم‌افزایی نهادی، مشارکت اجتماعی، آموزش، گفت‌وگو، دسترسی، انعطاف‌پذیری و شفافیت اطلاعات هستند. همچنین، طبق رویکرد تحلیل متقابل تعاملی مهمترین راهبرد برای توانمندسازی سکونتگاه‌های غیررسمی با تاکید بر رویکرد هم‌آفرینی شامل مطلوبیت شبکه معابر و بافت کالبدی محله با ضریب تاثیر 2+؛ ایجاد فرصت برای به اشتراک‌گذاری ایده‌های ساکنین با همدیگر در رسانه‌های اجتماعی با ضریب تاثیر 3+؛ حمایت از ایده‌های مطرح شده توسط ساکنین با ضریب تاثیر 2+؛ و به‌موقع در اختیار گذاشتن اطلاعات شفاف با ضریب تاثیر 3+ است.