تبیین عوامل مؤثر بر برنامه‌ریزی شهر دوستدار سالمند با رویکرد آینده‌نگاری (مطالعه موردی: بافت فرسوده بخش مرکزی شهر زنجان)

نویسندگان

1 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد، جغرافیای و برنامه‌ریزی شهری، جغرافیا، علوم اجتماعی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران

2 دانشجوی دکتری، جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، جغرافیا، علوم اجتماعی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران

3 دانشیار، جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، جغرافیا، علوم اجتماعی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران

doi
10.22034/gp.2025.62597.3280
چکیده

در شهر زنجان پیری جمعیت و توجه به مسائل سالمندان اهمیت زیادی دارد. به‌ویژه در بافت فرسوده بخش مرکزی که هسته ابتدایی شکل‌گیری شهر بوده و عمدتاً افراد مسن در این قسمت سکونت دارند. لذا، هدف پژوهش پاسخ به فرضیه اصلی یعنی تبیین عوامل مؤثر بر برنامه‌ریزی شهر دوستدار سالمند در فضاهای عمومی بافت فرسوده بخش مرکزی شهر زنجان می‌باشد. پژوهش حاضر توصیفی- تحلیلی بوده که در آن از روش‌های کتابخانه‌ای و مشاهدات میدانی استفاده شد. جامعه‌ی آماری تحقیق حاضر کارشناسان متخصص در امور شهری و حجم نمونه 20 نفر می‌باشد. داده‌ها با استفاده از تکنیک تحلیل ساختاری و در قالب نرم‌افزار Micmac مورد تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان می‌دهد که از میان عوامل طراحی و برنامه‌ریزی متغیر‌های ساختمان‌های عمومی دارای آسانسور، پله برقی و یا پله‌های با شیب و ارتفاع کم و دارای نرده و سطوح غیرلغزنده و... دارای رتبه تأثیرپذیری و تأثیرگذاری بالایی هستند. بنابراین، لزوم توجه جدی به این شاخص‌ها در کنترل سیستم ضروری است. همچنین تمام 4 مؤلفه برای برنامه‌ریزی شهر دوستدار سالمند در بافت فرسوده بخش مرکزی شهر زنجان از میان شاخص-های تولید ساختمان‌ها در مکان‌های عمومی با رویکرد نیازهای سالمندان هستند که حاکی از اهمیت این شاخص‌ها به عنوان خروجی سیستم است و با توجه به اینکه سالمندان دارای ناتوانی‌، آسیب‌پذیری و خواسته‌ها و دغدغه‌هایی هستند و فضای شهر برای حضور این قشر مهیا نشده است از جمله می‌توان مواردی همچون رمپ-ها و پله‌های ورودی ساختمان‌ها، کف‌سازی پیاده‌رو‌ها و دسترسی به سطل‌های زباله، نشمین‌گاه‌ها اشاره کرد.