ارائه مدل بهینه عملکردی برای منطقۀ آزاد اردبیل با تکیه بر آسیبشناسی مناطق آزاد در ایران
نویسندگان
1 استادیار پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاد دانشگاهی، تهران، ایران
2 دانشیار جامعهشناسی دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران
doi
10.22034/gp.2025.62767.3285چکیده
هدف: با توجه به این واقعیت که مناطق آزاد در ایران نسبت به نمونههای موفق آن در دنیا دارای عملکرد قابل قبولی نبوده و با آسیبهای متعددی مواجه هستند، مقاله حاضر ضمن شناسایی آسیبهای نهفته در مناطق آزاد کشور، سعی دارد مدل مطلوب برای بهبود عملکرد مناطق تازه تأسیس و مشخصاً منطقه آزاد اردبیل ارائه دهد.روش پژوهش: شناسایی آسیبهای مناطق آزاد بر مبنای روش کیفی و به طور خاص مصاحبه با مطلعین حوزه مناطق آزاد در کشور صورت گرفته است. شناسایی و اولویتبندی ریشههای آسیبها با بهرهگیری از مدل تحلیل سلسلهمراتبی و نرمافزار وزندهی Expert Choice انجام یافته و مدل بهینه عملکردی برای منطقه آزاد اردبیل نیز بر مبنای تدوین سناریوهای احتمالی عوامل کلیدی حاصل از نرمافزار فوق بوده است. نتایج: نتایج حاکی از آن است که مناطق آزاد در شرایط فعلی بنا به اقدامات و سیاستهای اشتباه، توانمندی لازم جهت تحقق شرایط واقعی یک منطقه آزاد را دارا نیستند. این عدم توانمندی در بسیاری از ابعاد مختلف مالی، انسانی، سازمانی و ... مطرح میباشد. نتیجهگیری: تداوم وضعیت موجود بدون تغییرات در رویکرد و ساختار در چارچوب سناریوی اول، منطقه آزاد اردبیل را در شرایط بحرانی و حتی فراتر از آن قرار خواهد داد. حفظ رویکرد موجود با تغییرات تدریجی در ساختارِ اجرا و مشارکت (در قالب سناریوی دوم) زمینه را برای به کارگیری سیاستهای اساسی و توانمندی اعمال این سیاستها از سوی منطقه آزاد اردبیل فراهم خواهد ساخت، و در چنین حالتی میتوان به معنای واقعیِ منطقه آزاد (در قالب سناریوی سوم) با تأکید بر تغییرات اساسیِ رویکردی و ساختاری نزدیک شد.
