بازخوانی تجربۀ «پرسهزنی» در رمان فارسی دهۀ هشتاد (مطالعۀ موردی: رمان «چرخدندهها»، نوشتۀ امیر احمدی آریان)
نویسندگان
1 دانشیار علوم سیاسی، دانشگاه فردوسی مشهد، ایران
2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فردوسی مشهد، ایران
3 استادیار زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فردوسی مشهد، ایران
4 دانشیار زبان و ادبیات انگلیسی، دانشگاه گیلان، ایران
doi
10.22067/jls.2021.68656.1032چکیده
پرسهزنی گونهای از گذران اوقات فراغت در جوامع شهری پیشرفته است که اغلب بهصورت انفرادی و با نیت تفریح، لذت و تفکر انجام میگیرد. گفتمانهای فرهنگی و سیاسی حاکم بر شهر، کیفیت تجربۀ پرسهزنی را تحت تأثیر قرار میدهند. به دنبال نوسازی و توسعۀ شهرهای ایران، پدیدۀ پرسهزنی در میان قشرهای مختلف اجتماعی، بهویژه جوانان، رواج پیدا کرده است. این پژوهش براساس رویکرد مطالعات فرهنگی به بررسی نحوۀ بازنمایی تجربۀ پرسهزنی در رمان فارسی چرخدندهها (1388)، نوشتۀ امیر احمدیآریان میپردازد. به این اعتبار، رمان را بهمثابه یک میانجی برای فهم تحولات فرهنگی جامعه در نظر گرفتهایم. ازآنجاکه هدف ما مطالعه و تفسیر تأثیرات متقابل سوژه و فضای اجتماعی در متن ادبی است، در این پژوهش از روش تحلیل مقولهای محتوا با واحد مضمون استفاده کردهایم و در پی پاسخ به این پرسش هستیم که انگیزه و نقطه عزیمت سوژه برای پرسهزنی چیست؟ در طول پرسهزنی چه تعاملاتی با خود، دیگری و فضای شهر برقرار میکند و درنهایت چه فرجامی مییابد؟ در فضای داستان، ایدئولوژیهای حاکم، چگونه بر کیفیت پرسهزنی سوژۀ متنی تأثیر میگذارند؟ نتایج پژوهش نشان میدهد رویکرد گزینشی جامعه نسبت به مدرنیسم، بر ادراک سوژه از شهر تأثیر مخربی دارد و تجربۀ پرسهزنی را تلخ و آشفته میکند. سوژۀ پرسهزن از فرهنگ شهرنشینی بیبهره است، اما مواهب دنیای شهر را مطالبه میکند. انگیزۀ اصلی او در این رمان، کامیابی، تفریح و بازپسگرفتن جوانی ازدسترفته بوده است. آنچه تجربه میکند، تحقیر، بیگانگی و بیهنجاری است. او راه چاره را در خشونت ورزیدن، انتقامگیری و جنون مییابد و درنهایت خودکشی میکند.
