فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پژوهش حاضر با هدف تحلیل روند رشد فیزیکی شهر تهران و ارزیابی اثرات آن بر ارزش خدمات اکوسیستم، از روش توصیفی–تحلیلی بهره گرفته است. داده‌های مورد استفاده شامل تصاویر سنجنده‌های MSS، TM و OLI ماهواره‌ لندست در سال‌های ۱۳۵۰، ۱۳۶۵، ۱۳۸۵ و ۱۴۰۳ است که پس از تصحیح رادیومتریک و اتمسفریک در نرم‌افزار ENVI طبقه‌بندی شدند. الگوریتم نظارت‌شده بیشینه احتمال (Maximum Likelihood) برای تفکیک شش کلاس عمده کاربری اراضی به کار گرفته شد. برای اعتبارسنجی نتایج طبقه‌بندی از نقاط کنترل مرجع برداشت ‌شده از Google Earthاستفاده شد و ماتریس خطا و شاخص کاپا محاسبه گردید که مقادیر بیش از 84/0 را نشان دادند. سپس با استفاده از مدل ارزش‌گذاری کاستانزا، ارزش خدمات اکوسیستم در هر مقطع زمانی بر اساس ضرایب جهانی (دلار بر هکتار در سال) محاسبه شد. نتایج نشان داد که رشد فیزیکی شهر از 14559 هکتار در سال 1350 به بیش از ۶۸۶۴۵ هکتار در سال 1403رسیده است؛ این میزان رشد فیزیکی منجر به کاهش چشمگیر کاربری‌های کشاورزی، مراتع و باغات شده که در مجموع، 266میلیون دلار از ارزش خالص خدمات اکوسیستم کاهش یافته است. بیشترین افت، مربوط به خدمات پشتیبان، تنظیمی و تأمین‌کننده نظیر حفظ خاک، تنوع زیستی، تولید غذا و تنظیم اقلیم بوده است. در مقابل، افزایش محدود زیرساخت‌های سبز شهری توان جبران عملکردهای طبیعی ازدست‌رفته را نداشته است. این یافته‌ها نشان می‌دهد که شهر تهران با از دست دادن سرمایه‌های طبیعی و عملکردهای اکولوژیکی در مسیر ناپایداری قرار گرفته و نیازمند بازنگری جدی در سیاست‌های کاربری زمین و پیاده‌سازی رویکردهای خدمات اکوسیستم‌‌محور است.