فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

تحلیل فضایی-زمانی زمین‌لرزه‌ها نقش مهمی در شناسایی نواحی پرخطر، اولویت‌بندی مداخلات و کاهش آسیب‌پذیری لرزه‌ای ایفا می‌کند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل خوشه‌های لرزه‌ای در منطقه شمال غرب ایران، از داده‌های بیش از ۳۵۰۰ رخداد زمین‌لرزه با بزرگای ۴ و بیشتر، در بازه زمانی ۱۳۷۵ تا ۱۴۰۳ بهره گرفته است. این داده‌ها از مرکز لرزه‌نگاری مؤسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران استخراج و با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) و تکنیک‌هایی مانند چگالی کرنل (KDE)، شاخص خوشه‌ای Getis-Ord Gi و خودهمبستگی مکانی موران بررسی شدند. یافته‌ها نشان داد که بیشترین تراکم زمین‌لرزه‌ها در مجاورت گسل‌های فعالی چون تبریز، خوی، سلماس و مکران رخ‌داده و حدود ۶۲٪ شهرهای منطقه در شعاع کمتر از ۱۴ کیلومتر از این رخدادها قرار دارند. همچنین، ۷۵٪ زمین‌لرزه‌ها دارای عمق کمتر از ۱۵ کیلومتر بوده‌اند که خطر تخریب شدید در بافت‌های متراکم شهری را افزایش می‌دهد. در این میان، خوشه‌های داغ در نواحی شهری پرتراکم شناسایی‌شده که با پهنه‌های با آسیب‌پذیری بالا انطباق دارند. نوآوری پژوهش در تلفیق تحلیل‌های فضا–زمانی، شاخص‌های آسیب‌پذیری چندبعدی، و مدل‌سازی منطقه‌ای با ابزارهای پیشرفته GIS است که الگویی بومی‌شده برای ارزیابی لرزه‌ای در مقیاس فراشهری ارائه می‌دهد. یافته‌ها بر لزوم اجرای استانداردهای سخت‌گیرانه ساخت‌وساز، توسعه سامانه‌های هشدار سریع، پایش مداوم گسل‌ها و طراحی پایگاه‌های داده مکانی به‌روز تأکید دارد. همچنین استفاده از مدل‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره، Random Forest و ANN در برنامه‌ریزی مدیریت بحران توصیه می‌شود. از جمله محدودیت‌ها، فقدان داده‌های دقیق ژئوتکنیکی در مقیاس منطقه‌ای است که در پژوهش‌های آتی قابل جبران خواهد بود.