فراتحلیل بازآفرینی شهری با رویکرد اجتماعمحوری در ایران
نویسندگان
1 گروه جغرافیای انسانی و آمایش، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
2 گروه جغرافیای انسانی و آمایش، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
3 گروه جغرافیای انسانی و آمایش، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
4 گروه جغرافیا و برنامهریزی شهری، دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه ریزی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
doi
10.22059/jurbangeo.2025.393204.2054چکیده
بازآفرینی شهری بهعنوان راهبردی اساسی برای مقابله با فرسودگی کالبدی، نابرابری فضایی، سکونتگاههای غیررسمی و افت کیفیت زندگی مطرحشده است. ایران نیز در بستر شهرنشینی شتابان، با چالشهایی مشابه ازجمله تمرکز جمعیت در کلانشهرها، گسترش بافتهای فرسوده، ناکارآمدی حکمرانی و ضعف نهادهای مشارکتی روبهروست. رویکرد اجتماعمحور بر نقش شهروندان، نهادهای محلی و سازمانهای مدنی در تصمیمگیری و اجرا تأکید دارد، بااینحال تجربه عملی در ایران نشان میدهد ضعف حکمرانی، نبود الگوهای پایدار، محدودیت بودجهریزی مشارکتی و سیاستهای پراکنده، مانع تحقق مؤثر این رویکرد شده است. این پژوهش با بهرهگیری از روشهای فراتحلیل و فراترکیب، به شناسایی روندها، خلأها و جایگاه واقعی مشارکت اجتماعی در سیاستها و پروژههای شهری میپردازد. در این راستا، ۵۳ اثر منتشرشده بین سالهای 1391 تا 1402 از پایگاههای علمی گردآوری و بر اساس نوع مطالعه، روش، ابزار و مضامین تحلیلشدهاند. نتایج فراتحلیل، الگوهای تکرار، روندهای زمانی و فضایی و تمرکز موضوعی را نشان میدهد و فراترکیب، مضامین کیفی و ابعاد مفهومی را در قالب مقولههایی همچون حکمرانی اجتماعمحور، بودجهریزی مشارکتی، رویکردهای دارایی محور و نقش دفاتر اجتماعی استخراج کرده است. بازآفرینی شهری اجتماعمحور در ایران مستلزم چارچوب حکمرانی یکپارچه، تقویت سازوکارهای قانونی و نهادی و تحقق مشارکت مؤثر شهروندان است.
