ارزیابی و تحلیل مکانی فقر شهری مطالعه موردی: شهر مهاباد
نویسندگان
1 گروه جغرافیا و برنامهریزی شهری و روستایی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران
2 گروه سنجشازدور و سیستم اطلاعات جغرافیایی، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
3 گروه جغرافیا و برنامهریزی شهری و روستایی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران
doi
10.22059/jurbangeo.2025.390408.2037چکیده
مطالعات و ارزیابی فقر شهری با هدف شناسایی علل و عوامل مؤثر بر شکلگیری و تداوم محرومیت در مناطق شهری، ارائه راهکارهای علمی و عملی برای کاهش نابرابریهای اجتماعی و اقتصادی، و بهبود شرایط زندگی ساکنین مناطق کمبرخوردار انجام میشود. این مطالعات به برنامهریزان و مدیران شهری کمک میکند تا با درک دقیقتری از وضعیت موجود، اقدامات هدفمند و مؤثری را برای توسعه پایدار شهری طراحی و اجرا کنند. هدف تحقیق حاضر شناسایی و تحلیل عوامل مؤثر بر فقر با استفاده از شاخصهای اقتصادی، اجتماعی، کالبدی و دسترسی به خدمات عمومی و تعیین تأثیر هر یک از آنها بر وضعیت فقر شهری و تبیین الگوی فضایی فقر شهری در شهر مهاباد میباشد. در این راستا، ابتدا ۲۰ معیار مؤثر در فقر شهری در ۴ بعد اصلی دستهبندی شدند. سپس، این معیارها با استفاده از فرایند تحلیل شبکه وزندهی شدند. در مرحله بعد، برای مدلسازی مکانی فقر شهری، معیارهای انتخابشده با بهکارگیری مدل فازی گاما ترکیب شدند. نتایج پژوهش نشان میدهد که محلات شمال غربی و مرکزی از فقر شهری کمتری برخوردار هستند، اما با فاصلهگرفتن از این نواحی و حرکت به سمت حاشیهها، فقر شهری بهتدریج افزایش مییابد. بهطورکلی 30.97 درصد از مساحت محدوده موردمطالعه دارای وضعیت مطلوب و نسبتاً مطلوب، 21.08 درصد دارای وضعیت متوسط و 47.95 درصد دارای وضعیت نامطلوب و نسبتاً نامطلوب است. بررسی شاخص خودهمبستگی فضایی موران (۰.۲۴) نشاندهنده عدم توزیع تصادفی ویژگیهای فقر شهری و وجود الگوی خوشهای در محدوده موردمطالعه است.