ادبیات پژوهشی پیرامون شهر سالم: روش‌شناسی مبتنی بر تحلیل شبکه‌ای دانش

نویسندگان

1 گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری-روستایی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

2 گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری-روستایی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

3 گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

4 گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری-روستایی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

doi
10.22059/jurbangeo.2025.386936.2023
چکیده

این پژوهش با هدف مرور تاریخی ادبیات علمی مرتبط با مفهوم "شهر سالم" انجام‌شده است. اطلاعات مورداستفاده در این مطالعه از تحلیل 1674 سند علمی به زبان انگلیسی، منتشرشده در بازه زمانی 1895 تا 2025، استخراج‌شده است. برای جمع‌آوری داده‌ها، از پایگاه علم‌سنجی اسکوپوس که یکی از معتبرترین و جامع‌ترین منابع علمی است، استفاده‌شده است. از نظر روش‌شناسی، این مطالعه از نوع مرور تاریخی مبتنی بر تحلیل شبکه‌ای دانش است. روش‌های به‌کاررفته شامل فنون نقشه‌کشی و بصری سازی داده‌های علم‌سنجی است که از سال 2010 وارد حوزه مطالعات علمی شده‌اند. این روش سه رویکرد اصلی شامل تحلیل شبکه، همپوشانی و چگالی را در برمی‌گیرد. در این پژوهش، واژگان کلیدی "شهر سالم"، "شهرهای سالم" و "شهر و سلامت" در عنوان، کلمات کلیدی و چکیده اسناد جست‌وجو شده‌اند. تحلیل‌ها در محورهای مختلفی شامل مناطق جغرافیایی، روندهای زمانی انتشار، همکاری نویسندگان، نوع اسناد، هم ارجاعی، هم واژگانی، رشته‌های علمی و مراکز پژوهشی فعال در حوزه "شهر سالم" انجام‌شده است. نرم‌افزار VOSviewer به‌عنوان ابزار اصلی برای بصری سازی و تحلیل شبکه‌ای دانش مورداستفاده قرارگرفته است. یافته‌ها نشان می‌دهند که دانش مرتبط با "شهر سالم" طی دوره بررسی، خوشه‌بندی‌های مشخصی از نظر زمانی و مکانی داشته است. به‌بیان‌دیگر، کشورها، نویسندگان و واژگان کلیدی مرتبط با این مفهوم، الگوهای معناداری را به نمایش گذاشته‌اند. شناخت این الگوها می‌تواند مسیرهای جدیدی را برای پژوهشگران این حوزه هموار سازد.